PETROL PİYASASI KANUNU

Bu Kanunun amacı; yurt içi ve yurt dışı kaynaklardan temin
olunan petrolün doğrudan veya işlenerek güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı
içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin piyasa faaliyetlerinin şeffaf, eşitlikçi
ve istikrarlı biçimde sürdürülmesi için yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin
düzenlenmesini sağlamaktır.
Bu Kanun; petrole ilişkin piyasaların sağlıklı
ve düzenli işlemelerinin sağlanmasına ve geliştirilmesine yönelik; düzenleme, yönlendirme,
gözetim ve denetim işlemlerini kapsar.
Türk Silahlı Kuvvetlerinin
doğrudan kendi mülkiyetindeki araç ve tesisleri vasıtasıyla yürüttüğü bu Kanun kapsamındaki
faaliyetleri ile 5 Nisan 2001 tarihli ve 4636 sayılı Millî Savunma Bakanlığı Akaryakıt
İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığının Kuruluşu ve Görevleri Hakkında
Kanun kapsamındaki Başkanlığın kendi mülkiyetindeki araç ve tesisleri vasıtasıyla
yürüttüğü faaliyetleri bu Kanun hükümlerine tâbi değildir. (Ek cümle: 22/1/2015 - 6586/91 md.) Ancak, bu Başkanlığın 4636 sayılı Kanun kapsamındaki faaliyetlerinin
depolama ve iletim faaliyetlerine konu edilmesi hâlinde lisans alınmasına ilişkin
usul, esas ve muafiyetler Kurumca belirlenir.
(Ek fıkra: 28/3/2013-6455/34 md.) Gümrük
ve Ticaret Bakanlığı ile il özel idareleri veya defterdarlıkların tasfiye işlemleri
bu Kanun hükümlerine tabi değildir.
Tanımlar ve kısaltmalar [1]

Bu Kanunun uygulanmasında;
1) Bakanlık: Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığını,
2) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
3) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
4) AFRA: Londra'da ilân edilen ortalama navlun
ücretlerinin değerlemesini,
5) Akaryakıt: Benzin türleri, nafta (hammadde,
solvent nafta hariç), gazyağı, jet yakıtı, motorin türleri, fuel-oil türleri ile
Kurum tarafından belirlenen diğer ürünleri,
6) Akaryakıt istasyonu: Dağıtıcı veya bunlarla
tek elden satış sözleşmesi yapmış bayilerce ilgili mevzuata uygun (teknik, kalite
ve güvenlik) olarak kurulup, bir veya farklı alt başlıktan birer akaryakıt dağıtıcısının
tescilli markası altında faaliyette bulunan ve esas itibarıyla araçların akaryakıt,
madeni yağ, otogaz LPG, temizlik ve ihtiyarî olarak bakım ile kullanıcıların tüplü
LPG hariç diğer asgarî ihtiyaçlarını karşılayacak imkânları sunan yerleri,
7) Akaryakıtla harmanlanan ürünler: Metil tersiyer
bütil eter (MTBE), Etanol vb. (yerli tarım ürünlerinden denatüre olarak üretilenler
ile biodizel hariç ) akaryakıt ile eşdeğer vergiye tâbi olan ve olacak ürünleri,
8) Asfalt : Zemin kaplamasında kullanılan ürünü,
9) Bayi: Bayilik faaliyeti için gerekli donanıma
sahip gerçek ve tüzel kişileri,
10) Bayilik: Karşılıklı yükümlülüklerin ekinde
fizibilite olan bir sözleşmeye bağlanarak akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından
gerçek ve tüzel kişilere akaryakıtın kullanıcılara ikmali yetkisi verilmesi işlemini,
11) Dağıtıcı: Akaryakıt dağıtım yetkisi olan
ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi
işlemleri yapabilen sermaye şirketini,
12) Dağıtım: Serbest kullanıcılara akaryakıt
toptan satışı ve ikmali dahil bayilere akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinin
bütününü,
13) Fizibilite: Kuruma verilmesi gerekli olmayan
fakat bayilik sözleşmesi ekinde yer alan ve yapılacak yatırımların analizini içeren
raporu,
14) Ham petrol: Yerden çıkarılan sıvı haldeki
doğal hidrokarbonları,
15) İhrakiye : Ülkenin karasuları ve/veya karasuları
bitişiğinde deniz vasıtalarına veya hava meydanlarında yerli ve yabancı uçaklara
vergili veya vergisiz sağlanan akaryakıtı ve madeni yağı,
16) İhrakiye teslim şirketi ve bayii: Yurt
içinden veya yurt dışından temin ettiği ihrakiyeyi deniz ve hava taşıtlarına ikmal
eden lisanslı sermaye şirketini ve lisanslı bayileri,
17) İletici: İletim faaliyeti yapan sermaye
şirketini,
18) İletim: Boru hattı vasıtasıyla petrolün
taşınması işlemini (üreticilerin rafineriye veya iletim hattına ulaşan boru hatları
ile tesislerin bünyesinde yer alan boru hatları hariç),
19) İşleme: Petrol ve diğer kimyasal maddelerden
madeni yağ üretimi hariç yeni ürünler elde edilmesine ve/veya ürünlerin nitelik
veya niceliğinin değiştirilmesine ilişkin işlemleri,
20) İşlemeci: Lisansı gereği işleme faaliyetini
yapma hakkı verilmiş sermaye şirketini,
21) (Ek: 25/1/2007-5576/1 md.; Değişik:
28/3/2013-6455/35 md.) Kaçak akaryakıt: 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla
Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca kaçak olarak kabul edilen akaryakıtı,
22) Katkı maddeleri: Akaryakıt ürünlerinin
özelliklerini iyileştirmeye matuf organik ve inorganik maddeleri,
23) Kilometre tahdidi: Şehir içi veya şehirlerarası
trafiğe açık yollarda aynı istikamette iki akaryakıt istasyonu arasındaki, Kurul
tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirlenecek asgarî mesafeyi,
24) Kötüniyet: Piyasa faaliyetinin yapılmasında,
petrolün kaybına, karışmasına, bozulmasına veya amaç dışı kullanımına sebebiyet
veren bir eylem veya ihmali,
25) Kullanıcı: Petrol kullanımı yapan gerçek
ve tüzel kişileri,
26) Kullanım: Petrolün sadece kişisel ve işletme
ihtiyaçları için tüketimini,
27) Lisans: Bu Kanuna göre gerçek ve tüzel
kişilere piyasada faaliyet gösterebilmeleri için Kurul tarafından izin verildiğini
gösterir belgeyi,
28) Lisanslı depocu: Lisanslı depolama faaliyeti
yapan sermaye şirketini,
29) Lisanslı depolama: Piyasa faaliyetinde
bulunanların stok ve işletme ihtiyaçlarını gidermek üzere başkasının mülkiyetindeki
petrolün depolanması işlemini,
30) Madeni yağ üreticisi : Madeni yağ üretimi
yapan gerçek ve tüzel kişileri,
31) Madeni yağ: Baz yağına veya kimyasal sentez
yöntemi ile işlenen maddelere, bazı katkıların ilâvesi sonucu, hareketli ve temas
halinde olan iki yüzey arasındaki sürtünme ve/veya aşınmayı azaltma veya soğutma
özelliğine sahip mamul haline getirilen doğal veya yapay maddeleri,
32) Özel işlem: Petrolün nitelik olarak ayrı
ürün haline getirilmesine yönelik olarak Kurumca belirlenen yöntemleri,
33) Petrol: Bu maddenin (5), (14) ve (44) numaralı
bentlerinde tanımlananları,
34) Piyasa faaliyeti: Petrolün; ithalini, ihracını,
rafinajını, işlenmesini, depolanmasını, iletimini, ihrakiye teslimini, taşınmasını,
dağıtımını, bayiliğini,
35) Rafinaj: Ham petrolden başlayarak yeni
ürünler elde edilmesine ilişkin işlemleri,
36) Rafinerici: Lisansı gereği rafinaj faaliyeti
yapma hakkı verilmiş, petrol ticareti yapan sermaye şirketini,
37) Serbest kullanıcı: Kalorifer yakıtı, fuel-oil
ve motorinde yıllık 5 000 tondan aşağı olmayacak şekilde Kurum tarafından ürün bazında
belirlenen tüketim miktarından fazla yıllık petrol tüketimi olan lisanslı kullanıcıyı,
38) Solvent: Kimya ve sanayi tesislerinde tüketilen
ve/veya yeni kimya ve sanayi mamulleri üretiminde kullanılan petrol ürünlerini,
39) (Değişik: 9/7/2008-5784/27 md.) Taşıma: Ham petrol ve akaryakıtların, kabotaj kapsamında denizyolu
ve demiryolu taşıma araçlarıyla yapılan nakil faaliyetlerini,
40) Taşıyıcı: Taşıma faaliyeti yapan gerçek
ve tüzel kişileri,
41) Tehlikeli eylem: Piyasa faaliyetinin yapılmasında,
bunların yapıldığı mahalde veya yakınında bulunan bir kimsenin ölümüne, engelli
hale gelmesine veya sağlığının bozulmasına, çevrenin kirlenmesine sebep olan veya
olabilecek nitelikte bulunan bir fiil veya ihmali, [2]
42) (Ek: 25/1/2007-5576/1 md.) Teknik
düzenleme: Petrolün ve madenî yağın, ilgili idarî hükümler de dahil olmak üzere,
standartları, ölçüleri, özellikleri, işleme ve üretim yöntemleri, bunlarla ilgili
terminoloji, sembol, ambalajlama, işaretleme, etiketleme ve uygunluk değerlendirmesi
işlemleri hususlarından biri veya birkaçını belirten ve uyulması zorunlu olan her
türlü düzenlemeyi,
43) Transit taşıma: Başka bir ülkeden gelen
petrolün başka bir ülkeye Türkiye üzerinden kara ve deniz yolu ile taşınmasını,
44) Ulusal marker: Akaryakıta rafineri çıkışında
veya gümrük girişinde eklenecek katkıyı,
45) Üretim: Petrolün çıkarılmasını, ön işlenmesi
ile saha dahilinde veya civarında bulunan depolara, iletim hattına veya rafineriye
boru hattı ile taşınmasını veya depolanmasını,
46) Ürün: Fiziksel veya kimyasal işlem, rafinaj
veya diğer yöntemlerle ham petrol ve/veya ürünlerinden elde edilen ürün veya ara
ürün herhangi bir hidrokarbonu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Lisansların Tâbi Olacağı Usul
ve Esaslar, Lisans Sahiplerinin
Temel Hak ve Yükümlülükleri
Lisansların tâbi olacağı usul ve esaslar

Petrol ile ilgili;
a) Rafinaj, işleme, madeni yağ üretimi, depolama,
iletim, serbest kullanıcı ve ihrakiye faaliyetlerinin yapılması ve bu amaçla tesis
kurulması ve/veya işletilmesi,
b) Akaryakıt dağıtımı, taşıması ve bayilik
faaliyetlerinin yapılması,
İçin lisans alınması zorunludur. Kurum, geliştireceği
ilke ve ölçütler doğrultusunda, iletim ve işleme faaliyetlerinde lisans alma zorunluluğuna
muafiyet getirebilir. Lisans vermede taahhüt üzerinden işlem yapılamaz.
Lisans taleplerine ilişkin değerlendirmeler
3 üncü madde hükümleri ve Kurumca belirlenecek diğer unsurlar çerçevesinde tamamlanarak
en geç altmış gün içerisinde karara bağlanır ve ilgiliye tebliğ edilir. Reddedilen
taleplerin gerekçesi bildirilir.
Bu Kanuna göre; lisansların verilmesi, güncelleştirilmesi,
geçici olarak durdurulması veya iptaline ilişkin işlemler Kurumca yapılır. Lisansların
verilmesinde pazara giriş açısından teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün
sürdürülebilirliği dikkate alınır. (Ek cümle: 22/1/2015 - 6586/92
md.)
Millî Savunma Bakanlığı Akaryakıt İkmal ve NATO POL Tesisleri İşletme Başkanlığının
4636 sayılı Kanun kapsamındaki faaliyetlerinin depolama ve iletim faaliyetlerine
konu edilmesi hâlinde verilecek lisanslarda sermaye şirketi olma şartı aranmaz;
lisans vermede taahhüt üzerinden işlem yapılamaz. [3]
(Ek fıkra: 28/3/2013-6455/36 md.) 5607
sayılı Kanuna aykırı veya bu Kanuna göre
lisansa tabi faaliyetler ile ilgili olarak; 213 sayılı Kanunun 359 uncu
maddesinin (a) ve (b) fıkraları kapsamında; muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı
belge düzenleme veya bu belgeleri kullanma, belgelerin asıl veya suretlerini
tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleme veya bu belgeleri kullanma suçları
ile aynı maddenin (ç) fıkrasında sayılan fiillerden dolayı haklarında
kesinleşmiş mahkûmiyet kararı olanlara lisans verilmez. Lisans sahibinin tüzel kişi
olması durumunda söz konusu tüzel kişilikte suçun işlendiği tarih itibarıyla yüzde
ondan fazla paya sahip ortaklar ile görevden ayrılmış olan veya halen görevde bulunan
yönetim kurulu başkan ve üyelerine, temsil ve ilzama yetkili olanlara lisans verilmez
ve bu kişiler lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan pay sahibi olamaz. [4]
Başvurunun Kurumca kabul veya reddedilmesinde
talebin, mevzuatta öngörülen koşullara uygun olması aranır.
Lisans kapsamındaki faaliyetlerde bulunacak
özel hukuk tüzel kişileri 29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine
tâbidir. Türkiye'de piyasa faaliyetlerinde bulunan ve yabancı devletler mevzuatına
göre sermaye şirketi niteliğinde bulunan özel hukuk tüzel kişileri, Türk parasının
kıymetini koruma hakkındaki mevzuata göre Türkiye'deki faaliyetleri bakımından Türkiye'de
yerleşik sayılırlar.
Lisanslar; yukarıda sayılan faaliyet başlıklarına
göre düzenlenir. Ayrıca lisanslarda, Kurumca belirlenen diğer alt başlıklar da yer
alır.
Lisans, üzerinde kayıtlı faaliyeti yapmak üzere
hak sahibi kılınan gerçek veya tüzel kişi adına verilir. Lisans belgesinde, faaliyet
niteliğinin yanı sıra faaliyetin gerektirdiği tesisin türü ve coğrafi konumu, teknoloji
ve miktarlar ile ilgili bilgiler de yer alır.
Kurum, bu Kanunda tanınan yetkiler dahilinde;
a) Lisans gerektiren faaliyet ve/veya işlemlerin
kapsamları,
b) Lisans ile kazanılan hak ve üstlenilen yükümlülükler,
c) Lisans kapsamındaki faaliyetlerin kısıtlanması,
d) Faaliyetin yürütülmesine ilişkin olarak
özel şartlar belirlenmesi,
Konularında düzenlemeler yapmaya yetkilidir.
Lisansta yer alan hususlarda değişiklik yapılmasını
gerektirecek faaliyetler, Kurumca onaylanıp lisansa işlenmedikçe yapılamaz.
Lisanslar ile ilgili olarak;
a) Başvuru, değerlendirme, lisans verme, lisans
süresi, tadili, bedeli ile sona ermesi ve süre uzatma işlemlerine,
b) Sınıflandırılması uygun görülen lisansların,
sınıflandırılmasına ait esaslar ve sınıflara göre asgarî büyüklüklerine,
c) Değişiklik ile sınıflandırmaya tâbi lisanslarda
sınıf değiştirme işlemlerine,
d) Aranacak asgarî nitelikler
ve ilgililerin tasarrufunda olması gereken asgarî varlıklarına,
e) Tutulması zorunlu olan kayıtlar ve kayıt
yöntemleri ile bildirim yükümlülüklerine,
f) Faaliyet alt başlıkları ve bunların tanımlarına,
g) Kamunun can ve mal güvenliği ile kullanıcı
haklarına ilişkin hususlara,
h) Lisansta yer alacak hususlara,
ı) Lisans kapsamında olsun veya olmasın piyasa
ile ilgili faaliyetlerin yönlendirilmesi, gözetimi, denetimi ve benzeri konulara,
Ait usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerle
düzenlenir.
(Ek onikinci fıkra:29/4/2021-7318/6 md.) Bu
Kanuna göre dağıtıcı, ihrakiye teslimi ve bayilik lisansları ile Kurum tarafından
belirlenen diğer lisans türlerine ilişkin olarak lisans başvurusu, lisans tadili
veya lisans süresi uzatılmasına ilişkin taleplerin yerine getirilmesi için Sosyal
Güvenlik Kurumuna vadesi geçmiş prim ve idari para cezası borcu ile vergi dairelerine
6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmaması şarttır.
Kurum tarafından lisans sahiplerinin vadesi geçmiş borcu bulunmadığına dair bilgiler
Gelir İdaresi Başkanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumundan temin edilir. Kurum, bu
fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Gelir İdaresi Başkanlığı ile Sosyal
Güvenlik Kurumunun görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir.
(Ek onüçüncü fıkra:29/4/2021-7318/6
md.) Kurum, lisans sahipleri için bayilik
teşkilatı oluşturma ve asgari satış miktarı sağlama şartları da dâhil olmak üzere
teknoloji, kalite, güvenlik, hizmet ve teşebbüsün sürdürülebilirliğine ilişkin olarak
teknik, ekonomik kriterler ve özel şartlar belirleyebilir. Belirlenen kriter ve
şartları sağlayamayanların lisansı sona erdirilir. Bu fıkrada yer alan hususlara
ilişkin düzenlemeler Kurumca çıkarılan yönetmelikle yapılır.
Bu Kanun hükümleri saklı kalmak ve ilgili mevzuata
göre işlemleri tamamlanmış olmak üzere, lisans sahiplerince veya kullanıcılarca,
lisanslı depolar dışında kalan her türlü petrol depolama tesisi veya düzeneklerinin
yapımı ve/veya kendi faaliyetleri kapsamında işletilmesi serbesttir.
(Ek fıkra:14/2/2019-7164/30
md.) Kurum, lisans sahiplerinden bu Kanun kapsamındaki mali yükümlülüklerinin
tahsilinde kullanmak üzere Kurulca belirlenecek hususlarda teminat mektubu talep
edebilir. Teminat mektubu alınacak lisans türleri, teminat mektubunun miktarı, türü,
hangi şartlarda paraya çevrileceği ve diğer hususlar Kurumca yapılacak düzenlemeler
ile belirlenir.
Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri

Lisans,
sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi
haklarını verir.
Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili
diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla
kullanılır.
Piyasa faaliyetinde bulunanlar, kötüniyet veya
tehlikeli eylem sonucunu doğuracak her türlü işlemden özenle kaçınmak, bunların
oluşumunun engellenmesi için her türlü tedbiri almak ile istenmeyen durumları en
kısa sürede gidermek zorundadır.
Bu Kanuna göre faaliyette bulunanlar;
a)Ticarî ve teknik mevzuata uygun davranmak,
b) Çevreye zarar vermemek için gerekli tedbirleri
almak,
c) Kamunun can, mal ve çevre güvenliği ile
kendi tesis ve faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden veya olumsuz etkileyen bir
durum oluştuğunda, kamu yetkililerini ve bundan etkilenme ihtimali bulunan ilgilileri
haberdar etmek ile tehdidin niteliği ve niceliği ile bunu önlemek üzere alınmakta
olan tedbirleri Kuruma bildirmek,
d) Zorunlu sigorta yükümlülüğü kapsamında bulunan,
tesis ve/veya faaliyetleri sigortalamak,
e) Faaliyetleri nedeniyle üçüncü kişilere veya
çevreye verilecek zarar veya ziyanları tazmin etmek,
f) 14 üncü maddenin birinci fıkrasına göre
Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun bildirimleri yapmak,
g) Kurumca 14 üncü maddenin üçüncü fıkrasına
göre istendiğinde, gerekli bilgi, belge ve numuneleri vermek, tutanakları imzalamak
ile görevlilerin tesislerde inceleme yapmasına müsaade etmek,
h) Esas faaliyetlerine ilişkin tip sözleşme
örneklerini ve bunlarda yapılacak değişiklikleri yürürlüğe koymadan önce Kuruma
bildirmek,
ı) Piyasa faaliyetlerinde, Kurulun belirleyeceği
teknik düzenlemelere uygun akaryakıt sağlamak,
j) İletim ve depolamada kapasite kısıtları
dışında kendilerinden yapılan talepleri ayrım gözetmeksizin karşılamak,
k) Eşit durumdaki alıcılara (kategorilere),
eşit hak ve yükümlülük tanımak, farklı şartlar sürmemek,
l) (Ek: 28/3/2013-6455/37 md.) Kaçak
akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa
faaliyetine konu etmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere
aykırı sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamak,
ile yükümlüdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Lisans Türleri ve Faaliyetlerin Kısıtlanması Lisansların
türleri
Rafinerici

Rafinerici lisansı
sahipleri, 9 uncu maddede sayılan faaliyetlerin yanı sıra;
a) Lisansına işlenmek koşuluyla; tesisi içinde
veya civarında işleme, depolama ile yakınındaki diğer tesislere boru hatları ile
taşıma,
b) Sahip olacağı dağıtım şirketi ile akaryakıt
dağıtımı,
Faaliyetlerinde de bulunabilir. Rafinerici
kendi dağıtım şirketine tanıdığı şartları kendisinden akaryakıt talep eden diğer
dağıtıcılara da kategori bazında tanımak zorundadır.
Ulusal güvenlik açısından ihtiyaç duyulan akaryakıt
ve diğer ürünlerin üretimi ve teslimi önceliklidir. Rafinericiler, Türk Silahlı
Kuvvetlerinin kullandığı taktik yakıtların üretim kabiliyetini ürün talebi halinde
sağlamak ve korumakla yükümlüdür.
(Ek fıkra: 28/3/2013-6455/38 md.) Rafinerici
lisansı sahipleri, tesislerindeki ham petrol, ara ürün, akaryakıt harici ürün ve
akaryakıt tankları ile yurt içi ve yurt dışı satış tanklarını lisanslarına işletmek
ve tankların kullanımına ilişkin bilgileri Kuruma bildirmekle yükümlüdürler. Bu
maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı,
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Gelir İdaresi Başkanlığının görüşü
alınarak Kurum tarafından çıkarılan yönetmelik ile belirlenir.
Taşıma, işleme, depolama, iletim, madeni yağ
üretimi, serbest kullanıcı, ihrakiye teslim şirketi ve ihrakiye bayii

2 nci maddenin birinci
fıkrasının (16), (18), (19), (28), (29), (36) ve (38) numaralı bentlerinde tanımlanan
faaliyetlerin yapılması için verilecek lisanslara uygulanacak değerleme kriterleri
ve lisansın verilmesini gerektirecek teknik ve malî şartlar Kurumca belirlenir.
Dağıtım

Dağıtıcı lisansı sahipleri,
akaryakıt olarak tanımlanan ürünlerin dağıtım hakkına sahip olur.
Dağıtıcı lisansı sahipleri,
kendi mülkiyetlerindeki veya sözleşmelerle oluşturacakları bayilerinin istasyonlarına
akaryakıt dağıtımının yanı sıra, serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve
depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatları ile taşıma faaliyetlerinde
bulunabilir. Dağıtıcılar başka akaryakıt dağıtıcılarının bayilerine dağıtım yapamazlar.
Dağıtıcılar, yıllık pazarlama projeksiyonları
yapmak ve detayları ile her yıl Kuruma Şubat ayı içinde vermekle yükümlüdür. Yıl
içinde, üçer aylık dönemlerde projeksiyonlarının gerçekleşme değerlemesini yaparak
Kuruma; Ocak, Nisan, Temmuz, Ekim aylarında verir ve projeksiyonlarında oluşan yüzde
ondan fazla artış ve eksilişleri açıklarlar.
Dağıtıcılar, 2 nci maddenin birinci fıkrasının
(10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturur.
Bayilik süresi bitiminden üç ay öncesinde bayiliğin devamı için sözleşme yenilenemez
ise sürenin bitimine kadar dağıtıcı, bayinin ikmal ihtiyacını karşılar. Süre bitiminde
bayi, sözleşme yaptığı yeni dağıtıcının ürünlerini pazarladığı anlaşılacak şekilde
faaliyetine devam eder ve en geç bir ay içinde eski dağıtım şirketi ile ilgili tüm
belirtileri kaldırır.
Dağıtıcıların kendi işlettiği istasyonlar aracılığı
ile yaptığı satış, dağıtıcının toplam yurt içi pazar payının yüzde onbeşinden fazla
olamaz. Dağıtıcıların yurt içi pazar payı, toplam yurt içi pazarın yüzde kırkbeşini
geçemez. Dağıtıcı, kendi işlettiği istasyonlara sübvansiyon ve bayi istasyonlarından
farklı uygulama yapamaz.
(Ek fıkra: 25/1/2007-5576/2 md.; Değişik altıncı
fıkra: 28/3/2013-6455/39 md.) Dağıtıcı lisansı sahipleri,
Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının
yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve
uygulamakla yükümlüdür. (Ek cümleler:29/4/2021-7318/7 md.) Dağıtıcı lisansı
sahibi, Kurumca yetkilendirilen tüzel kişiler aracılığı ile denetim sistemini kurar
ve uygular. Denetim sistemini kuracak ve uygulayacak tüzel kişilerde aranacak idari,
mali ve teknik şartlar ile bu tüzel kişilerin hak ve yükümlülükleri Kurum tarafından
belirlenir. Denetim sisteminin kurulması ve uygulanmasına ilişkin yükümlülüklerin
yerine getirilmemesinden lisans sahibi ile Kurumca yetkilendirilen tüzel kişiler
müştereken sorumludur. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar.
Kurum; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri
Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ve ilgili
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde bu sisteme doğrudan
erişimini sağlar. Kurum, yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duyacağı
bilgi ve belgeleri yine görevlerinin gerektirdiği ölçüde verir. Söz konusu sistemi
kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı
tespit edilen dağıtıcılara ve yetkilendirilen tüzel kişilere 19 uncu maddede öngörülen
miktarda idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin
kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı
tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz. [5]
Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan
faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini
gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Akaryakıt dağıtımı için kurulacak
tesis ve ekipmanlara ilişkin teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum
tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Bayiler

Bayi lisanslarına
ilişkin düzenlemeler (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılır.
Bayiler, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilik
faaliyetlerini yürütürler.
Bayiler lisanslarının devamı süresince;
a) Bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı
ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması,
b) Tağşiş ve/veya hile
amacıyla akaryakıta katılabilecek ürünlerin akaryakıta katılmaması ve istasyonunda
bulundurmaması,
ile yükümlüdür.
Bayiler ve dağıtıcılar, lisanslarına göre kurdukları
akaryakıt istasyonlarını Kuruma bildirerek işletmeye başlar. Akaryakıt istasyonları,
gerekli tedbirleri alarak tarım sektörünün ihtiyaçları için tanker ve köy pompası
vasıtasıyla LPG hariç akaryakıt satışı yapabilir.
Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik
kategorileri oluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir.
Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere, şehirler
arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden az olmamak üzere
Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğe girecek yönetmelikle
düzenlenir.
Faaliyetlerin kısıtlanması

Yurt dışından ham
petrol ve akaryakıt temin edeceklerin rafinerici veya dağıtıcı veya ihrakiye teslim
şirketi lisansına sahip olması gereklidir. Türkiye'de ham petrol üretimi yapan üreticiler,
düşük gravite yerli üretim ham petrol ile karıştırılacak miktarda ham petrol ithalatı
yapabilirler. Ham petrol ve akaryakıt ithalatı miktar ve belirli teknik ölçümleri
yapabilecek donanıma sahip yetkili gümrük idarelerinden yapılır. Dağıtıcılarca yapılacak
akaryakıt ithalatı, ilgilinin lisansında yer alan alt başlık kapsamındaki akaryakıtlarla
sınırlıdır ve Kuruma bayi bilgileriyle birlikte verilen pazarlama projeksiyonu ile
uyumlu olduğu bildirildikten sonra yapılabilir. Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti
Kurulun iznine bağlıdır. (Ek cümle:29/4/2021-7318/8 md.) Dağıtıcılar, herhangi
bir dağıtıcıdan aldıkları akaryakıtı başka bir dağıtıcıya satamazlar. Ham petrolün
yurt içinde ticareti; sadece rafinerici ve üreticilerce ve birbirleri arasında yapılabilir.
Dağıtıcılar, lisans başvurularında asgarî yıllık
60.000 ton beyaz ürün (benzin, motorin) dağıtım projeksiyonu ile bayi bilgilerini
Kuruma vermek zorundadır ve kendi dağıtım ağına bağlı bayilerin işlettikleri akaryakıt
istasyonlarında farklı lisans alt başlığına sahip dağıtıcıların bayisi sıfatı ile
yapacakları faaliyetler hariç olmak üzere, kullanıcılara lisans alt başlığında yer
almayan akaryakıtları teslim edemez.
İhrakiye teslimleri; rafinerici, dağıtıcı ve
ihrakiye teslim şirketlerince yapılır. İhrakiye teslimi yapanlar, gümrük antrepolarına
getirdikleri ve deniz/hava taşıtlarına verilmek üzere çıkardıkları akaryakıt cins
ve miktarlarını üç ayda bir Kuruma bildirirler.
Akaryakıt haricinde kalan petrol ürünleri (solvent,
madeni ve baz yağ, asfalt, solvent nafta vb.) ile ilgili ithalat ve ihracat dahil,
faaliyetler Kurumun hazırlayacağı düzenlemelere göre yapılır.
Sanayi tesislerinde yan ürün olarak elde edilen
ürünün yurt içinde akaryakıt olarak faaliyete konu edilmesi halinde, Kuruma bilgi
verilmek şartıyla teknik düzenlemelere uygun olanları dağıtıcılara, uygun olmayanlar
rafinerilerin olumlu görüş vermesi ve anlaşma sağlanması halinde rafinerilere teslim
edilir. Rafinerilere verilmeyen ürünlerin ihraç edilmesi halinde fiili üretim ve
ihracata ait aylık bilgiler Kuruma bildirilir.
Akaryakıtların, 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının
(ı) bendinde belirlenen teknik düzenlemelere uygun olmayanları faaliyete konu edilemez.
(Değişik yedinci fıkra:
26/7/2024-7521/12 md.) Yeterli
depolama ve kendi araçlarına akaryakıt ikmal kapasitesine sahip olmaları ve
akaryakıtı kendi ihtiyaçları için kullanmaları şartıyla; kamu kurum ve kuruluşlarına,
liman, havalimanı, fabrika, şantiye, maden veya taş ocaklarına yapılan
teslimler hariç, araçlara yapılacak akaryakıt ikmali bayilik lisansı ve yeterli
donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamaz. Akaryakıt istasyonu
dışında yapılacak akaryakıt teslimlerinde akaryakıtın alıcı deposuna taşınması
veya taşıttırılması bayilik lisansına sahip satıcı tarafından gerçekleştirilir.
(Mülga sekizinci fıkra: 9/7/2008-5784/27 md.)
İcrası için tesis gerektiren faaliyet türlerinde,
bu maddede konu edilen hakların kullanılabilmesi için, ilgili tesisin fiilen faaliyette
bulunması zorunludur.
Rafinericiler evsafına
uygun ürün teslim etmek, dağıtıcılar ile bayiler ise akaryakıtların kullanım amacını,
niteliğini, niceliğini değiştirmemek ile yükümlüdür.
Kurulca belirlenecek usul ve esaslara göre
akaryakıtla harmanlanan ürünler bu durumda akaryakıt ile eşdeğer vergiye tâbi olurlar.
Ancak, yerli tarım ürünlerinden elde edilen ve akaryakıtla harmanlanan ürünler bunun
dışındadır.
Dağıtıcılar, bayilerin katılımıyla gerçekleştirdikleri
promosyon kampanyası hakkında bayilerini, promosyon kampanyasının maliyetine ilişkin
belgelerle birlikte şeffaf, açık bir şekilde bilgilendireceklerdir. Ancak bayilerin
kampanyaya katılımı ihtiyarîdir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fiyat Oluşumu, Kamulaştırma, Erişim ve Eşgüdüm
Fiyat oluşumu [6]

Petrol
alım satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre
oluşur. Yerli ham petrol için, teslim yeri olan en yakın liman veya rafineride teşekkül
eden “Piyasa Fiyatı” fiyat olarak kabul edilir.
Bu piyasa fiyatı, Türkiye’de üretilen ham petrolün
Türkiye içinde veya dışında en yakın erişilebilir dünya piyasasında, evsaf ve izafi
ağırlık bakımından normal olarak mutat ayarlamalara göre tespit edilmiş emsal petrolün
belirlenen serbest rekabet fiyatına, aynı evsafta ham petrolün dünya piyasasından
Türkiye’de teslim yeri olan limana veya rafineriye kadar getirilmesi için gerekli
bütün giderlerin tamamının eklenmesi ve fakat Süveyş Kanalı geçişi ile Batman veya
civarında üretilen ham petrolün Batman rafinerisinde oluşan piyasa fiyatına Batman-Dörtyol
Boru Hattı geçiş ücreti dahil oluşan fiyat veya erişilebilir dünya piyasası mevcut
olmadığı takdirde üretici tarafından Türkiye’de teslim edildiği yerde vergiler hariç
fiilen uygulanan satış fiyatı olarak kabul edilir.
Üretimi yapılan yerli ham petrole emsal olarak,
26 API ve daha hafif petroller için Arab Medium (31 API) petrolünün, 26 API den
daha ağır petroller için Arab Heavy (27.5 API) petrolünün otuz gün vadeli fiyatları
esas alınır ve yerli ham petrol ile emsal alınan petrol arasındaki gravite farkının
fiyat bakımından değerlendirilmesinde;
Emsal petrol ile yerli petrol arasındaki her
bir 0.1 API gravite farkı için 2 ABD cent emsal petrolün varil fiyatına ilâve edilir
veya çıkarılır. Ancak bir alt gravite grubunun fiyatı üst grubun fiyatından yüksek
olamaz.
Emsal ham petrolün Türkiye’ye
getirilmesi için gerekli bütün giderlerin hesaplanmasında, “Worldscale” de ilân
edilen nominal navlun baz alınır, LR-2 sınıfı tankerler için tespit edilen AFRA
yüzdesinin uygulanması ile nakliye maliyeti hesaplanır.
Gravite ayarlaması ve nakliyenin eklenmesi
suretiyle bulunan fiyata (C+F) yürürlükteki sigorta mevzuatı ve primleri uygulanır.
Tehlike ve harp hali sigorta primi uygulaması Bakanlığın değerlendirmesine tâbidir.
İkinci bir değişikliğe kadar uygulanacak sigorta primi miktarı yüzde 0.075’i aşamaz.
İthalde alınan gümrük vergi ve resimlerin ilâve
edilmesiyle yerli ham petrolün piyasa fiyatı bulunur. Yurt içi kara nakliye ücretleri
için akaryakıtların fiyat teşekkülündeki nakliye rayiçleri alınır.
Piyasa fiyatı tekliflerinde, T. C. Merkez Bankası
tarafından açıklanan aylık döviz satış kuru ortalaması, petrol birimi olarak varil,
metrik ton ve döviz cinsi olarak ABD Doları kullanılır. Piyasa fiyatlarına esas
olan unsurların uygulamasında ortaya çıkabilecek sorunları değerlendirme ve çözmeye
Kurul yetkilidir.
Rafinericiler, ham petrol üreticilerinin teklifi
halinde oluşan bu asgarî fiyatlardan yerli ham petrolü alırlar ve ham petrol temininde
yerli ham petrole öncelik tanırlar. Rafinericiler ham petrol üreticilerinin bu asgarî
fiyat veya bunun üzerindeki fiyat tekliflerine onbeş gün içinde yazılı olarak cevap
verirler. Rafinericiler üreticilerin aleyhine olacak teslim yeri ve şartlarında
maddî talep ve teklifte bulunamazlar. Fiyat uyuşmazlıkları Kurumun hakemliğinde
en geç otuz gün içerisinde tarafları bağlayacak şekilde sonuçlandırılır.
İthal ham petrol fiyatları dünya afişe fiyatları
doğrultusunda yapılan petrol anlaşmalarına ve spot piyasa değerlerine göre temin
edilebilen fiyat olarak değerlendirilir. Fiili ithalata ait bilgiler aylık olarak
Kuruma bildirilir.
Rafinerici ve dağıtıcı lisansı kapsamında yapılan
piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatlar, en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa
oluşumu dikkate alınarak, lisans sahipleri tarafından hazırlanan tavan fiyatlar
olarak Kuruma bildirilir.
İşleme, boru hatları ile bağlantılı olmayan
lisanslı depolama ve taşıma faaliyetlerinin tarifeleri, lisans sahiplerince hazırlanarak
Kuruma bildirildikten sonra uygulanır.
İletim lisansı kapsamında yürütülen taşıma
ve bu hatlarla bağlantılı tesislerdeki lisanslı depolama faaliyetlerine ilişkin
tarifeler, lisans sahiplerince hazırlanarak Kurul onayını müteakip uygulanır. Kurul,
tarife onay istemlerini müracaat tarihini takip eden otuz gün içerisinde karara
bağlar.
Ancak, petrol piyasasında faaliyetleri veya
rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
veya doğurabilecek nitelikte anlaşma veya eylemlerin piyasa düzenini bozucu etkiler
oluşturması halinde, gerekli işlemlerin başlatılmasıyla birlikte, her seferinde
iki ayı aşmamak üzere, faaliyetlerin her aşamasında, bölgesel veya ulusal düzeyde
uygulanmak için taban ve/veya tavan fiyat tespitine ve gerekli tedbirlerin alınmasına
Kurum yetkilidir.
Belirli bölgelere ve belirli
amaçlara yönelik olarak fiyatlara müdahale edilmeksizin kullanıcıların desteklenmesinin
usul ve esasları ile miktarı Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir. [7]
Mülkiyet, kamulaştırma ve özel tedbirler

a)
Bu Kanun kapsamındaki tesisler için gerekli arazi, arsa ve binalara ilişkin hak
veya mülkiyet edinimlerinin öncelikle anlaşma yoluyla yapılması esastır.
Bu Kanunda öngörülen faaliyetlerin gerektirmesi
halinde;
1) Rafineri ve lisanslı depolama tesislerine,
2) İletim hatlarının mecralarına isabet eden
arazi ve arsalarda irtifak hakkı tesisine ve bu hatların ayrılmaz parçası durumunda
bulunan diğer binalar ve civarına isabet eden taşınmazlara,
3) İşleme tesislerinden Kurumca belirlenecek
olanlara,
İlişkin edinimler 2942 sayılı Kamulaştırma
Kanununda belirtilen esaslar dahilinde kamulaştırma yoluyla da yapılabilir. Kamulaştırılan
taşınmazın mülkiyeti Hazineye, kullanma hakkı kamulaştırma bedelini ödeyen lisans
sahibine ait olur. Kullanma hakkı tapu siciline kaydedilmek suretiyle lisans sahibi
adına yapılır ve bunlar lisansın bir parçası olup lisans müddetince devam eder.
Lisansın sona ermesi veya iptali halinde, lisans sahiplerince ödenmiş bulunan kamulaştırma
bedelleri iade edilmez.
Bu konuda Kurulca verilecek kamulaştırma kararı
kamu yararı kararı yerine geçer ve müteakip işlemler Kamulaştırma Kanunu hükümlerine
göre yürütülür.
Kurulca uygun görülenler de dahil olmak üzere
rafinaj ve iletim lisans sahiplerine ait tesislerin tapu sicil kayıtlarına, herhangi
bir tasarrufun Kurumun izni bulunmadıkça kaydolunamayacağı şerhi de verilir.
b) Mülkiyetin gayri aynî haklar ve kiralama:
Tüzel kişiler, faaliyetleri ile ilgili olarak kamuya ait araziler üzerinde, bedeli
ilgili tüzel kişi tarafından ödenmesi suretiyle mülkiyetin gayri aynî hak tesisini
ve bu arazilerin kiralanmasını talep edebilir.
Bu istek Kurulca uygun görüldüğünde, Kurum
ilgili kanunlar uyarınca ihtiyaca göre intifa, irtifak, üst hakkı veya uzun süreli
kiralama yoluna gider.
Bu şekilde elde edilen hakkın Kurul tarafından
tespit edilen bedelini ödeme yükümlülüğü devralan tüzel kişiye aittir. Kullanım
hakları, ilgili lisans veya sözleşmenin bir cüzü olup, geçerliliği, bunların geçerlilik
süresi ile sınırlıdır.
İletim hatlarının her iki tarafında en az on
beş metre, en fazla yüzer metre mesafe içerisinde; boru hattı için gerekli tesisler
ve rafineriler ile lisanslı depoların tehlikelerden korunması için etrafında en
fazla 500 metre mesafe içerisinde risk doğurabilecek nitelikte yapılaşma, ziraî
ve tehlikeli işlere ilişkin olarak getirilecek kısıtlamalar ile bunların usul ve
esasları Kurum tarafından çıkarılacak yönetmeliklerde düzenlenir.
İletim hatları ve bunların ayrılmaz parçası
olan diğer tesisler hakkında 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanununun 11 inci maddesi
hükmü uygulanmaz.
İletim tesisleri ile lisanslı depolama tesislerine
erişim

Tesislerinde boş kapasite bulunan ileticiler ve lisanslı
depocular; iletim ve depolama taleplerini, talebin aşağıda sayılan hususları sağlaması
halinde, karşılamakla yükümlüdür.
Yapılan talebin;
a) Lisans sahibinin tarifesine uygun olması,
b) İlgili tesisin kapasitesine uygun yapılması,
c) Lisans sahibinin tesisine, işletme kural
ve koşullarına, ilettiği veya depoladığı petrole yönelik olarak bozucu veya risk
artırıcı olumsuz etkileri olmaması,
d) Tesisin, iletilen veya depolanan petrolün
niteliğine uygun ve lisans sahibinin tarifesinde belirtilen asgarî miktarda olması,
e) İletim için, petrolün cinsi de dikkate alınarak
üretici, rafinerici, iletici veya dağıtıcı tarafından depolama için, depocunun tarifesinde
belirtilen asgarî miktarın üzerinde olmak şartı ile herkes tarafından yapılması,
gereklidir.
Eşgüdüm