İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU

(1) Bu Kanun; kamu ve özel sektöre
ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren
vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına
faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.
(2) Ancak aşağıda
belirtilen faaliyetler ve kişiler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz:
a) Fabrika, bakım
merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler hariç Türk Silahlı Kuvvetleri,
genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının
faaliyetleri.
b) Afet ve acil durum
birimlerinin müdahale faaliyetleri.
c) Ev hizmetleri.
ç) Çalışan istihdam
etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.
d) Hükümlü ve tutuklulara
yönelik infaz hizmetleri sırasında, iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu,
eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.
e) (Ek:
10/9/2014-6552/15 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 14/5/2015 tarihli ve E.:
2014/177, K.: 2015/49 sayılı Kararı ile.)
Tanımlar

(1) Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Bakanlık: Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
b) Çalışan: Kendi özel
kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam
edilen gerçek kişiyi,
c) Çalışan temsilcisi: İş
sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir
alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil
etmeye yetkili çalışanı,
ç)
Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda
özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişiyi,
d) (Değişik:9/1/2025-7538/18
md.) Eğitim kurumu: Bu Kanun ile bu Kanuna dayanılarak düzenlenen alt
mevzuat hükümleri uyarınca eğitim vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş
kurum ve kuruluşları,
e) Genç çalışan: Onbeş
yaşını bitirmiş ancak onsekiz yaşını doldurmamış çalışanı,
f) (Değişik:
12/7/2013-6495/101 md.) İş Güvenliği Uzmanı: Usul ve esasları yönetmelikle
belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça
yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili
kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya
mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ile teknik elemanı,
g) İş kazası: İşyerinde
veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut
bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı, [1]
ğ) İşveren: Çalışan
istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve
kuruluşları,
h) İşyeri: Mal veya
hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile çalışanın birlikte
örgütlendiği, işverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden
bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler ile
dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve
mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçları da içeren
organizasyonu,
ı) İşyeri hekimi: İş
sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş,
işyeri hekimliği belgesine sahip hekimi,
i) İşyeri sağlık ve
güvenlik birimi: İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere
kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birimi,
j) Konsey: Ulusal İş
Sağlığı ve Güvenliği Konseyini,
k) Kurul: İş sağlığı ve
güvenliği kurulunu,
1) Meslek hastalığı:
Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalığı,
m) Ortak sağlık ve
güvenlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile Türk
Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş
sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan gerekli donanım ve
personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimi,
n) Önleme: İşyerinde
yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili
riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin
tümünü,
o) Risk: Tehlikeden
kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme
ihtimalini,
ö)
Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek
tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler
ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve
kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
p) Tehlike: İşyerinde var
olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar
veya hasar verme potansiyelini,
r) Tehlike sınıfı: İş
sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işin özelliği, işin her safhasında
kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş ekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri,
çalışma ortam ve şartları ile ilgili diğer hususlar dikkate alınarak işyeri
için belirlenen tehlike grubunu,
s) (Değişik:
12/7/2013-6495/101 md.) Teknik eleman: Teknik öğretmen, fizikçi, kimyager
ve biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği
programı mezunlarını,
ş) (Değişik:9/1/2025-7538/18
md.) Diğer sağlık personeli: İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde
görevlendirilmek üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, diğer sağlık personeli
belgesine sahip ebe, hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknikeri, acil tıp
teknisyeni, çevre sağlığı teknikeri veya çevre sağlığı teknisyeni diplomasına
sahip olan kişileri,
t) (Ek:9/1/2025-7538/18
md.) Çalışan sağlığı merkezi (ÇASMER): Sağlık Bakanlığına bağlı,
işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere bu Kanun kapsamında
Bakanlıkça yetkilendirilen, gerekli donanım ve personele sahip birimi,
u) (Ek:9/1/2025-7538/18
md.) Ekipman muayene kuruluşu: İşin yapılmasında kullanılan her türlü
makine, alet, ekipman, tesis, teçhizat, cihaz ve koruyucu sistemlerin iş
sağlığı ve güvenliği yönünden; mevzuat, ilgili standart ve kontrol kriterlerine
uygun kullanımının sağlanması ve sürdürülmesi adına bakım veya muayene, test ve
kontrol yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kuruluşları,
ifade eder.
(2) İşveren adına hareket
eden, işin ve işyerinin yönetiminde görev alan işveren vekilleri, bu Kanunun
uygulanması bakımından işveren sayılır.
İKİNCİ BÖLÜM
İşveren ile Çalışanların Görev, Yetki
ve Yükümlülükleri
İşverenin genel
yükümlülüğü

(1) İşveren, çalışanların işle ilgili
sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;
a) Mesleki risklerin
önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması,
organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve
güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut
durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.
b) İşyerinde alınan iş
sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve
uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
c) Risk değerlendirmesi
yapar veya yaptırır.
ç) Çalışana görev
verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.
d) Yeterli bilgi ve
talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan
yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.
(2) İşyeri dışındaki
uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan
kaldırmaz.
(3) Çalışanların iş
sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.
(4) İşveren, iş sağlığı
ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.
Risklerden korunma
ilkeleri

(1) İşverenin yükümlülüklerinin
yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeler göz önünde bulundurulur:
a) Risklerden kaçınmak.
b) Kaçınılması mümkün
olmayan riskleri analiz etmek.
c) Risklerle kaynağında
mücadele etmek.
ç)
İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş
ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek,
özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz
etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek.
d) Teknik gelişmelere
uyum sağlamak.
e) Tehlikeli olanı,
tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek.
f) Teknoloji, iş
organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili
faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası
geliştirmek.
g) Toplu korunma
tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek.
ğ) Çalışanlara uygun talimatlar
vermek.
İş sağlığı ve
güvenliği hizmetleri

(1) Mesleki risklerin önlenmesi ve bu
risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak, iş sağlığı ve
güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren;
a) Çalışanları arasından
iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıfta yer alan
işyerlerinde diğer
sağlık personeli görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere
sahip personel bulunmaması hâlinde, bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak
sağlık ve güvenlik birimlerinden veya ÇASMER’lerden hizmet alarak yerine
getirebilir. Ancak belirlenen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması
hâlinde, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak, bu hizmetin yerine
getirilmesini kendisi üstlenebilir. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/16 md.) Belirlenen niteliklere ve gerekli
belgeye sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta
yer alan işyeri işverenleri veya işveren vekili tarafından Bakanlıkça ilan
edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla işe giriş ve periyodik muayeneler ve
tetkikler hariç iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütebilirler. [2] [3] [4]
b) Görevlendirdikleri
kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşların görevlerini yerine getirmeleri
amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar.
c)
İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütenler arasında iş birliği ve
koordinasyonu sağlar.
ç) Görevlendirdikleri
kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği
ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine
getirir.
d)
Çalışanların sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya etkilemesi muhtemel
konular hakkında; görevlendirdikleri kişi veya hizmet aldığı kurum ve
kuruluşları, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen
çalışanları ve bunların işverenlerini bilgilendirir.
(2) 4/1/2002 tarihli ve
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kamu kurum ve kuruluşları; iş
sağlığı ve güvenliği hizmetlerini, Sağlık Bakanlığına ait döner sermayeli
kuruluşlardan doğrudan alabileceği gibi 4734 sayılı Kanun hükümleri
çerçevesinde de alabilir.
(3) Tam süreli işyeri
hekimi görevlendirilen işyerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi
zorunlu değildir.
(4) (Ek:
10/9/2014-6552/16 md.) Birinci fıkranın (a) bendine göre yapılacak
görevlendirme süresinin belirlenmesinde 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki
Eğitim Kanunu ile 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu
kapsamındaki öğrenci statüsünde olan çırak ve stajyerler, çalışan sayısının
toplamına dâhil edilmez.
(5) (Ek:9/1/2025-7538/19 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin
usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
İş sağlığı ve
güvenliği hizmetlerinin desteklenmesi
MADDE
7 – (1) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesi için,
Bakanlıkça aşağıdaki
şartlarla destek sağlanabilir:
a) Kamu kurum ve
kuruluşları hariç ondan az çalışanı bulunanlardan, çok tehlikeli ve tehlikeli
sınıfta yer alan işyerleri faydalanabilir. Ancak, Cumhurbaşkanı, ondan az çalışanı
bulunanlardan az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin de faydalanmasına
karar verebilir. [5]
b) Giderler, iş kazası ve
meslek hastalığı bakımından kısa vadeli sigorta kolları için toplanan
primlerden kaynak aktarılmak suretiyle, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finanse
edilir.
c) Uygulamada, Sosyal
Güvenlik Kurumu kayıtları esas alınır.
ç) Bu Kanun ve diğer
mevzuat gereğince yapılan kontrol ve denetimlerde; istihdam ettiği kişilerin
sigortalılık bildiriminde bulunmadığı tespit edilen işverenlerden, tespit tarihine
kadar yapılan ödemeler yasal faizi ile birlikte Sosyal Güvenlik Kurumunca
tahsil edilir ve bu durumdaki işverenler, sağlanan destekten üç yıl süreyle
faydalanamaz.
d) Uygulamaya ilişkin
olarak ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye, uygulamayı yönlendirmeye ve
doğabilecek sorunları çözmeye Bakanlık yetkilidir.
(2) Aşağıdaki konular ile
bunlara ilişkin usul ve esaslar, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak
Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir:
a) İş sağlığı ve
güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesi için sağlanacak desteğin
uygulanması.
b) Destek sağlanacak
ondan az çalışanı bulunan işyerlerinin özellikleri göz önünde bulundurularak;
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödenecek iş sağlığı ve güvenliği hizmet
bedellerinin tespiti, destek olunacak kısmı ve ödenme şekli.
c) Destekten
faydalanabilecek işyerlerinin taşıması gereken şartlar.
ç) İş sağlığı ve
güvenliği hizmeti verecek kuruluşların özellikleri.
(3) Etkinlik ve
sürekliliğin sağlanması amacıyla; Bakanlık tarafından Sağlık Bakanlığı, Bilim, Sanayi
ve Teknoloji Bakanlığı ve ilgili meslek kuruluşlarıyla iş birliği yapılabilir.
İşyeri hekimleri ve iş
güvenliği uzmanları
MADDE
8 – (1) İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının hak ve yetkileri,
görevlerini yerine getirmeleri nedeniyle kısıtlanamaz. Bu kişiler, görevlerini
mesleğin gerektirdiği
etik ilkeler ve mesleki bağımsızlık içerisinde yürütür.
(2) (Değişik:
4/4/2015-6645/1 md.) İşverene iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda
rehberlik ve danışmanlık yapmak üzere görevlendirilen işyeri hekimi ve iş
güvenliği uzmanı, görev aldığı işyerinde göreviyle ilgili mevzuat ve teknik
gelişmeleri göz önünde bulundurarak iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eksiklik
ve aksaklıkları, tedbir ve tavsiyeleri belirler ve işverene yazılı olarak bildirir.
Eksiklik ve aksaklıkların düzeltilmesinden, tedbir ve tavsiyelerin yerine
getirilmesinden işveren sorumludur. Bildirilen eksiklik ve aksaklıkların acil
durdurmayı gerektirmesi veya yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı ve
benzeri acil ve hayati tehlike arz etmesi, meslek hastalığına sebep olabilecek
ortamların bulunmasına rağmen işveren tarafından gerekli tedbirlerin alınmaması
hâlinde, bu durum işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve/veya ortak sağlık ve
güvenlik birimi yönetimi tarafından Bakanlığın yetkili birimine, varsa yetkili
sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirilir. Bildirim yapmadığı
tespit edilen işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının belgesi üç ay, tekrarında
ise altı ay süreyle; ortak sağlık ve güvenlik biriminin yetki belgesi altı ay,
tekrarında ise bir yıl süreyle askıya alınır. Bu bildirimden dolayı işvereni
tarafından işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının iş sözleşmesine son
verilemez ve bu kişiler hiçbir şekilde hak kaybına uğratılamaz. Aksi takdirde
işveren hakkında bir yıllık sözleşme ücreti tutarından az olmamak üzere
tazminata hükmedilir. İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının iş kanunları ve
diğer kanunlara göre sahip olduğu hakları saklıdır. Açılan davada, kötü niyetle
gerçek dışı bildirimde bulunduğu mahkeme kararıyla tespit edilen kişinin
belgesi altı ay süreyle askıya alınır. [6]
(3) Hizmet sunan
kuruluşlar ile işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği
hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene
karşı sorumludur.
(4) Çalışanın ölümü veya
maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş
kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen işyeri
hekimi veya iş güvenliği uzmanının yetki belgesi askıya alınır.
(5)
İş güvenliği uzmanlarının görev alabilmeleri için; çok tehlikeli sınıfta yer
alan işyerlerinde (A) sınıfı, tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde en az (B)
sınıfı, az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise en az (C) sınıfı iş
güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmaları şartı aranır. Bakanlık, iş
güvenliği uzmanlarının ve işyeri hekimlerinin görevlendirilmesi konusunda sektörel
alanda özel düzenleme yapabilir. (Ek cümle: 4/4/2015-6645/1 md.) Sektörel
düzenleme çerçevesinde maden ve yapı ile diğer sektörlerde öncelikli olarak
hangi meslekî unvana sahip iş güvenliği uzmanlarının görev yapacağının ve
bunların yanında görev yapacak diğer mesleklere sahip iş güvenliği uzmanlarının
belirlenmesine dair usul ve esaslar, Bakanlıkça belirlenir.
(6) Belirlenen çalışma
süresi nedeniyle işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının tam süreli
görevlendirilmesi gereken durumlarda; işveren, işyeri sağlık ve güvenlik birimi
kurar. Bu durumda, çalışanların tabi olduğu kanun hükümleri saklı kalmak
kaydıyla, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık
çalışma süresi dikkate alınır.
(7) Kamu kurum ve
kuruluşlarında ilgili mevzuata göre çalıştırılan işyeri hekimi veya iş
güvenliği uzmanı olma niteliğini haiz personel, gerekli belgeye sahip olmaları
şartıyla asli görevlerinin yanında, belirlenen çalışma süresine riayet ederek
çalışmakta oldukları kurumda veya ilgili personelin muvafakati ve üst
yöneticinin onayı ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarında görevlendirilebilir.
Bu şekilde görevlendirilecek personele, görev yaptığı her saat için (200)
gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı tutarında ilave ödeme,
hizmet alan kurum tarafından yapılır. Bu ödemeden damga vergisi hariç herhangi
bir kesinti yapılmaz. Bu durumdaki
görevlendirmeye ilişkin ilave ödemelerde, günlük mesai saatlerine bağlı kalmak
kaydıyla, aylık toplam seksen saatten fazla olan görevlendirmeler dikkate
alınmaz.
(8) Kamu sağlık
hizmetlerinde tam süreli çalışmaya ilişkin mevzuat hükümleri saklı kalmak
kaydıyla, işyeri hekimlerinin ve diğer sağlık personelinin işyeri sağlık ve
güvenlik birimi ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmelerinde
ve hizmet verilen işyerlerinde çalışanlarla
sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmelerinde, diğer kanunların
kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz.
Tehlike sınıfının
belirlenmesi

(1) İşyeri tehlike sınıfları;
31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun 83 üncü maddesine göre belirlenen kısa vadeli sigorta kolları prim
tarifesi de dikkate alınarak, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürünün
Başkanlığında ilgili taraflarca oluşturulan komisyonun görüşleri doğrultusunda,
Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile tespit edilir.
(2) İşyeri tehlike
sınıflarının tespitinde, o işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır.
Risk değerlendirmesi,
kontrol, ölçüm ve araştırma

(1) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği
yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk
değerlendirmesi yapılırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Belirli risklerden
etkilenecek çalışanların durumu.
b) Kullanılacak iş
ekipmanı ile kimyasal madde ve müstahzarların seçimi.
c) İşyerinin tertip ve
düzeni.
ç) Genç, yaşlı, engelli,
gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın
çalışanların durumu.
(2) İşveren, yapılacak
risk değerlendirmesi sonucu alınacak iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri ile kullanılması
gereken koruyucu donanım veya ekipmanı belirler.
(3) İşyerinde uygulanacak
iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri, çalışma şekilleri ve üretim yöntemleri;
çalışanların sağlık ve güvenlik yönünden korunma düzeyini yükseltecek ve
işyerinin idari yapılanmasının her kademesinde uygulanabilir nitelikte
olmalıdır.
(4) İşveren, iş sağlığı
ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı
risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve
araştırmaların yapılmasını sağlar.
Acil durum planları,
yangınla mücadele ve ilk yardım

(1) İşveren;
a) Çalışma ortamı,
kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana
gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek, çalışanları ve çalışma
çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların
olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.
b) Acil durumların
olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapar,
acil durum planlarını hazırlar.
c) Acil durumlarla
mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler, yapılan işin
niteliği, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diğer kişileri dikkate alarak;
önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda
uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda kişiyi
görevlendirir, araç ve gereçleri sağlayarak eğitim ve tatbikatları yaptırır ve
ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını sağlar.
ç) Özellikle ilk yardım,
acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında, işyeri
dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
Tahliye
MADDE
12 – (1) Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikenin meydana gelmesi durumunda işveren;
a)
Çalışanların işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere
gidebilmeleri için, önceden gerekli düzenlemeleri yapar ve çalışanlara gerekli talimatları
verir.
b) Durumun devam etmesi
hâlinde, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve özel olarak
görevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işlerine devam etmelerini isteyemez.
(2) İşveren, çalışanların
kendileri veya diğer kişilerin güvenliği için ciddi ve yakın bir tehlike ile
karşılaştıkları ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda; istenmeyen
sonuçların önlenmesi için, bilgileri ve mevcut teknik donanımları çerçevesinde
müdahale edebilmelerine imkân sağlar. Böyle bir durumda çalışanlar, ihmal veya
dikkatsiz davranışları olmadıkça yaptıkları müdahaleden dolayı sorumlu
tutulamaz.
Çalışmaktan kaçınma
hakkı

(1) Ciddi ve yakın tehlike ile karşı
karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene
başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar
verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl
kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan
temsilcisine yazılı olarak bildirilir.
(2) Kurul veya işverenin
çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler
alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı
dönemdeki ücreti ile kanunlardan ve iş sözleşmesinden doğan diğer hakları saklıdır.
(3) Çalışanlar ciddi ve
yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda birinci fıkradaki usule uymak
zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen
güvenli yere gider. Çalışanların bu hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.
(4) İş sözleşmesiyle
çalışanlar, talep etmelerine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda,
tabi oldukları kanun hükümlerine göre iş sözleşmelerini feshedebilir. Toplu
sözleşme veya toplu iş sözleşmesi ile çalışan kamu personeli, bu maddeye göre
çalışmadığı dönemde fiilen çalışmış sayılır.
(5) Bu Kanunun 25 inci
maddesine göre işyerinde işin durdurulması hâlinde, bu madde hükümleri
uygulanmaz.
İş kazası ve meslek
hastalıklarının kayıt ve bildirimi

(1) İşveren;
a) Bütün iş kazalarının
ve meslek hastalıklarının kaydını tutar, gerekli incelemeleri yaparak bunlar
ile ilgili raporları düzenler.
b) İşyerinde meydana gelen
ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının
zarara uğramasına yol açan veya çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara
uğratma potansiyeli olan olayları inceleyerek bunlar ile ilgili raporları
düzenler.
(2) İşveren, aşağıdaki
hallerde belirtilen sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimde bulunur:
a) İş kazalarını kazadan
sonraki üç iş günü içinde.
b) Sağlık hizmeti
sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek
hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde.
(3) İşyeri hekimi veya
sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları vakaları, Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk
eder.
(4) Sağlık hizmeti
sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık
hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on
gün içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
(5) Bu maddenin
uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının uygun görüşü
alınarak Bakanlıkça belirlenir.
Sağlık gözetimi

(1) İşveren;
a) Çalışanların işyerinde
maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık
gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.
b)
Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak
zorundadır:
1) İşe girişlerinde.
2) İş değişikliğinde.
3)
İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten
uzaklaşmalarından sonra
işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde.
4) İşin devamı süresince,
çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça
belirlenen düzenli aralıklarla.
(2) Tehlikeli ve çok tehlikeli
sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını
belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. [7]
(3) (Değişik birinci
cümle: 10/9/2014-6552/17 md.) Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri
hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için
ise ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti
sunucularından da alınabilir. Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem
hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir. [8] [9]
(4) Sağlık gözetiminden
doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence
karşılanır, çalışana yansıtılamaz.
(5) Sağlık muayenesi
yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık
bilgileri gizli tutulur.
Çalışanların
bilgilendirilmesi

(1) İşyerinde iş sağlığı ve
güvenliğinin sağlanması ve sürdürülebilmesi amacıyla işveren, çalışanları ve
çalışan temsilcilerini işyerinin özelliklerini de dikkate alarak aşağıdaki
konularda bilgilendirir:
a)
İşyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici
tedbirler.
b) Kendileri ile ilgili
yasal hak ve sorumluluklar.
c) İlk yardım, olağan
dışı durumlar, afetler ve yangınla mücadele ve tahliye işleri konusunda
görevlendirilen kişiler.
(2) İşveren;
a) 12 nci maddede
belirtilen ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski olan bütün
çalışanları, tehlikeler ile bunlardan doğan risklere karşı alınmış ve alınacak
tedbirler hakkında derhal bilgilendirir.
b) Başka işyerlerinden
çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanların birinci fıkrada belirtilen
bilgileri almalarını sağlamak üzere, söz konusu çalışanların işverenlerine
gerekli bilgileri verir.
c) Risk değerlendirmesi,
iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili koruyucu ve önleyici tedbirler, ölçüm,
analiz, teknik kontrol, kayıtlar, raporlar ve teftişten elde edilen bilgilere,
destek elemanları ile çalışan temsilcilerinin ulaşmasını sağlar.
Çalışanların eğitimi