ELEKTRİK PİYASASI YAN HİZMETLER YÖNETMELİĞİ

(1) Bu Yönetmeliğin amacı; elektrik
piyasasında yan hizmetler kapsamında sunulan hizmetlerin tedarik edilmesine
ilişkin ticari usul ve esasların düzenlenmesidir.
Kapsam

(1) Bu Yönetmelik;
elektrik piyasasında yan hizmetler kapsamında sunulan hizmetlerin tedarik
edilmesine ilişkin tarafların görev, yetki ve sorumlulukları ile bu
hizmetlerin tedarik yöntemi, hizmetleri sağlayan taraflara yapılacak
ödemelerin gerçekleştirilmesi ve hizmet sağlamayan taraflara uygulanacak
yaptırımlara ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak

(1) Bu Yönetmelik,
14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar

(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Anlık talep kontrol rölesi: Frekansın önceden
belirlenen işletme değerlerinin altına düşmesi durumunda anlık talep
kontrol hizmeti sağlamak amacıyla yük atma için kesicilere açma kumandası
veren teçhizatı,
b) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Anlık
talep kontrol yedeği: Tüketim tesisleri tarafından isteğe bağlı olarak
teklif edilen ve 28/5/2014 tarihli ve 29013 mükerrer sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde tanımlı acil durum
önlemleri kapsamında sistem frekansının kritik seviyeye düşmesini önlemek
maksadıyla anlık talep kontrol röleleri vasıtasıyla otomatik olarak
kesilebilen yük miktarını,
c) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Aşırı
ikazlı çalışma: Sistem geriliminin Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde
belirlenen işletme değerlerinin veya TEİAŞ tarafından belirlenen gerilim
ayar değerlerinin altına düşmesi durumunda senkron kompansatörlerin ve/veya
jeneratörlerin ikaz akımlarının artırılmasını,
ç) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar
Bakanlığını,
d) Başkan: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu
Başkanını,
e) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Bölgesel
kapasite kiralama: Sistem güvenilirliğinin muhafaza
edilmesini teminen ve yeterli kapasite olmaması nedeniyle
oluşabilecek bölgesel sistem ihtiyaçlarını karşılamak üzere, yeni üretim
tesislerinin kapasitelerinin ve/veya mevcut üretim tesislerinin
kapasitelerinin TEİAŞ tarafından düzenlenen ihaleler vasıtasıyla
kiralanmasını,
f) Bölgesel yük tevzi merkezi (BYTM): TEİAŞ
bünyesinde yer alan ve iletim sisteminin belli bir bölgesine ait üretim,
iletim ve tüketim faaliyetlerini izleyen, işletme manevralarının
koordinasyonunu ve kumandasını yürüten kontrol merkezini,
g) Dağıtım sistem işletmecisi: Bağlı bulunduğu
dağıtım bölgesi sınırları içerisinde dağıtım sistem işletiminden sorumlu
dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiyi,
ğ) Dengeleme: Elektrik enerjisi arz ve talebini
dengede tutmak amacıyla yürütülen faaliyetleri,
h) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Dengeleme
birimi: 14/4/2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliğinde
tanımlanan, dengelemeye katılabilecek bir üretim veya tüketim tesisini ya
da üretim veya tüketim tesisinin bir bölümünü,
ı) Dengeleme güç piyasası: Arz ve talebin gerçek
zamanlı olarak dengelenmesi amacına hizmet etmek üzere, 15 dakika
içerisinde gerçekleştirilebilen çıkış gücü değişimi ile elde edilen yedek
kapasitenin alış-satışının gerçekleştiği ve sistem işletmecisi tarafından
işletilen organize toptan elektrik piyasasını,
i) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Dengeleme
mekanizması: Vadeli elektrik piyasası ile ikili anlaşmaları tamamlayıcı
nitelikteki gün öncesi piyasasını, gün içi piyasasını ve gerçek zamanlı
dengelemeden oluşan faaliyetleri,
j) Devreye girme süresi: Bir üretim tesisinin
talimat verilmesini takiben sisteme senkronize edilerek elektrik enerjisi
üretmeye başlaması için geçen süreyi,
k) Düşük ikazlı çalışma: Sistem geriliminin
Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde belirlenen işletme değerlerinin veya TEİAŞ
tarafından belirlenen gerilim ayar değerlerinin üstüne çıkması durumunda
senkron kompansatörlerin ve/veya jeneratörlerin ikaz akımlarının
düşürülmesini,
l) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Enerji
açığı: Piyasa katılımcılarının uzlaştırma dönemi bazında vadeli elektrik
piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ve ikili anlaşmalar
kapsamında gerçekleştirdikleri alışları, yük atma teklifleri, ithalat ve
sisteme verdikleri enerji uzlaştırmasına esas elektrik enerjisi
miktarlarının toplamının, vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası,
gün içi piyasası ve ikili anlaşmalar kapsamında gerçekleştirdikleri
satışları, yük alma teklifleri, ihracat ve sistemden çektikleri enerji
uzlaştırmasına esas elektrik enerjisi miktarlarının toplamından eksik
olması durumunu,
m) Enerji dengesizliği: Bir piyasa katılımcısının
bir uzlaştırma dönemi için hesaplanan enerji açık veya enerji fazlasını,
n) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Elektrik
depolama tesisi: Elektrik enerjisini depolayabilen ve depolanan enerjiyi
sisteme verebilen tesisi,
o) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Enerji
fazlası: Piyasa katılımcılarının uzlaştırma dönemi bazında vadeli elektrik
piyasası, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ve ikili anlaşmalar
kapsamında gerçekleştirdikleri alışları, yük atma teklifleri, ithalat ve
sisteme verdikleri enerji uzlaştırmasına esas elektrik enerjisi
miktarlarının toplamının, vadeli elektrik piyasası, gün öncesi piyasası,
gün içi piyasası ve ikili anlaşmalar kapsamında gerçekleştirdikleri
satışları, yük alma teklifleri, ihracat ve sistemden çektikleri enerji
uzlaştırmasına esas elektrik enerjisi miktarlarının toplamından fazla
olması durumunu,
ö) Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi
(EPİAŞ): Almış olduğu piyasa işletim lisansı kapsamındaki organize toptan
elektrik piyasalarına ait işlemleri yürüten piyasa işletmecisini,
p) Enerji uzlaştırması: Dengeleme mekanizmasından
ve/veya enerji dengesizliğinden doğan alacak ve borç miktarlarının
hesaplanması ve ilgili alacak-borç bildirimlerinin hazırlanması
işlemlerini,
r) Fatura dönemi: Bir takvim ayının ilk günü saat
00:00’da başlayıp, aynı ayın son günü saat 24:00’de biten süreyi,
s) Frekans: Sistemdeki alternatif akımın Hertz
olarak ifade edilen bir saniyedeki devir sayısını,
ş) Gerçek zamanlı dengeleme: Aktif elektrik
enerjisi arz ve talebini gerçek zamanlı olarak dengede tutmak amacıyla,
sistem işletmecisi tarafından primer frekans kontrol, sekonder frekans
kontrol, dengeleme güç piyasası ve acil durum önlemleri vasıtasıyla
yürütülen faaliyetleri,
t) Gerilim regülatörü: Jeneratörlerin çıkış
gerilimini ayarlayan teçhizatı,
u) Gün içi piyasası: Gün içi piyasası kapı
kapanış zamanına kadar elektrik enerjisi ticaretinin yapıldığı organize toptan
elektrik piyasasını,
ü) Gün öncesi piyasası: Bir gün sonrası teslim
edilecek uzlaştırma dönemi bazında elektrik enerjisi alış-satış işlemleri
için kurulan ve EPİAŞ tarafından işletilen organize toptan elektrik
piyasasını,
v) İkili anlaşmalar: Gerçek veya tüzel kişiler
arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya
kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan
ticari anlaşmaları,
y) İletim sistem işletmecisi: Sistem
işletmecisini,
z) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) İlgili
mevzuat: Elektrik piyasasına ilişkin kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi,
Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik, tebliğ, genelge ve Kurul kararlarını,
aa) İşletme yedeği: Sistem frekansı sapmalarının
düzeltilmesine ve sistem kararlılığının sağlanmasına katkıda bulunmak için
devredeki ünitelerden alınabilen ek üretim kapasitesi ve/veya devrede
olmayıp kısa sürede devreye alınabilen üniteler ve Elektrik Şebeke
Yönetmeliğinde tanımlanan yedekleri,
bb) (Mülga:RG-27/1/2021-31377)
cc) Kanun: 6446 sayılı Elektrik Piyasası
Kanununu,
çç) Kesinleşmiş gün öncesi üretim/tüketim
programı (KGÜP): Bir yan hizmet biriminin sistem işletmecisine bildirilen
üretim ya da tüketim değerlerini,
dd) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
ee) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
ff) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Milli Yük
Tevzi Merkezi (MYTM): TEİAŞ bünyesinde yer alan ve elektrik enerjisi arz ve
talebinin gerçek zamanlı dengelenmesinden ve
elektrik enterkonnekte iletim sisteminin işletiminden sorumlu
olan merkez birimini,
gg) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Organize
toptan elektrik piyasaları: Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende
alış satışının gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezî
bir aracı tüzel kişilik tarafından organize edilip işletilen vadeli
elektrik piyasaları, gün öncesi piyasası, gün içi piyasası ile sermaye
piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş elektrik sözleşmelerinin
ve dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi olan türev ürünlerin işlem
gördüğü ve Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından işletilen piyasaları ve
TEİAŞ tarafından organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan
hizmetler piyasası gibi elektrik piyasalarını,
ğğ) Otomatik üretim kontrol (AGC)
sistemi/arabirimi: Üretim tesislerinin aktif güç çıkışının, merkezi bir
sistem tarafından otomatik olarak gönderilen sinyaller vasıtasıyla
arttırılması ve düşürülmesini sağlayan teçhizatı,
hh) Oturan sistemin toparlanması: İletim
sisteminin kısmen veya tamamen oturması durumunda harici bir enerji
kaynağına ihtiyaç duymadan devreye alınabilen üretim tesisleri vasıtasıyla
iletim sisteminin enerjilendirilmesi, müşterilere elektrik enerjisi
verilmesi ve diğer üretim tesislerinin yeniden devreye alınması,
ıı) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Ödeme
bildirimleri: Yan hizmet sağlayan tüzel kişilere yapılacak ödemelere ve
uygulanacak yerine getirmeme bedellerine ilişkin detaylı bilgileri içeren,
bu kapsamda hazırlanacak faturalara temel teşkil eden ve ilgili tüzel
kişilere yapılan bildirimleri,
ii) Örnekleme: Bir ana kitleden tesadüfi olarak
seçilmiş ve ana kitleden daha az sayıda birim içeren bir örneği incelemek
suretiyle ana kitle hakkında genel yargılara varma işlemini,
jj) Performans testleri: Üretim ve tüketim
tesislerinin Elektrik Şebeke Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak yan
hizmet sağlama kapasitelerinin tespiti amacıyla uygulanan testleri,
kk) (Mülga:RG-27/1/2021-31377)
ll) Piyasa katılımcısı: Dengeleme ve uzlaştırma işlemlerini
düzenleyen ilgili mevzuatta tanımlanan lisans sahibi tüzel kişileri,
mm) Primer frekans kontrolü: Sistem frekansının
düşmesine veya yükselmesine tepki olarak yan hizmet biriminin aktif çıkış
gücünün otomatik artırılması veya düşürülmesi yoluyla sistem frekansının
yeni bir denge noktasına getirilmesini,
nn) Primer frekans kontrol rezerv kapasitesi:
Elektrik Şebeke Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirilen performans testleri
neticesinde belirlenen ve primer frekans kontrol süreci tedarik anlaşmalarında
yer alan, sistem frekansında ±200 mHz’lik frekans sapması oluşması
durumunda ilgili yan hizmet birimi tarafından etkinleştirilmesi gereken
rezerv miktarının tamamını,
oo) Primer frekans kontrol rezerv miktarı: Yan
hizmet piyasa katılımcısı tüzel kişiler adına kayıtlı üretim tesislerinin
sistem frekansında meydana gelen sapmalar doğrultusunda, primer frekans
kontrol tepkisi olarak sağlayacakları rezerv miktarını,
öö) Primer frekans kontrol tepkisi: Sistem
frekansının yükselmesi veya düşmesi durumunda Elektrik Şebeke
Yönetmeliğinde tanımlanan primer frekans kontrol hizmeti kapsamında yan
hizmet biriminin aktif çıkış gücünün otomatik olarak artırılması veya
azaltılmasını,
pp) Primer frekans kontrol yedeği: İşletme
yedeğinin, sistem frekansını normal işletme değerlerinde tutmak için
kullanılan ve bu işlem için yeterli olacak şekilde seçilen kısmını,
rr) Reaktif güç kontrolü: Ünitelerin jeneratör
veya senkron kompansatör olarak çalışması sırasında sisteme reaktif güç
vermesi veya sistemden reaktif güç çekmesi,
ss) Sekonder frekans kontrol modülü: YHPYS’nin
sekonder frekans kontrolü hizmetine ilişkin yazılım bileşenlerini,
şş) Sekonder frekans kontrol rezerv kapasitesi:
Elektrik Şebeke Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirilen performans testleri
neticesinde belirlenen ve katılım anlaşmalarında yer alan, otomatik üretim
kontrolü sisteminden gönderilen sinyaller sonucunda ilgili yan hizmet
birimi tarafından, asgari ve azami limitler dahilinde etkinleştirilmesi
gereken aktif çıkış gücü miktarının yarısını,
tt) Sekonder frekans kontrol rezerv miktarı: Yan
hizmet piyasa katılımcısı tüzel kişiler adına kayıtlı yan hizmet
birimlerinin primer frekans kontrol rezerv miktarı olarak ayırdığı kapasite
hariç olmak üzere, sekonder frekans kontrol tepkisi olarak sağlayacakları
rezerv miktarını,
uu) Sekonder frekans kontrol tepkisi: Sistem
frekansının yükselmesi veya düşmesi durumunda sekonder frekans kontrol
hizmeti kapsamında yan hizmet birimi aktif çıkış gücünün otomatik üretim
kontrol sisteminden gönderilen sinyaller vasıtasıyla otomatik olarak
artırılması veya azaltılmasını,
üü) Sekonder frekans kontrolü: Elektrik Şebeke
Yönetmeliği kapsamında bu hizmete katılan yan hizmet birimlerinin aktif güç
çıkışının, MYTM’den otomatik olarak gönderilen sinyaller ile artırılarak
veya düşürülerek sistem frekansının nominal değerine ve komşu elektrik
şebekeleriyle olan toplam elektrik enerjisi alışverişinin programlanan
değerine getirilmesini,
vv) Sekonder frekans kontrol yedeği: İşletme
yedeğinin, frekans kontrolü amacı ile kullanılan primer frekans kontrol
yedeğinin serbest kalması, frekansın nominal değerine geri dönebilmesi ve
komşu elektrik şebekeleriyle olan toplam elektrik enerjisi alışverişinin
programlanan düzeyde tutulabilmesinin sağlanması için, otomatik üretim
kontrol sistemi vasıtasıyla kullanılan ve bu işlemler için yeterli olacak
şekilde seçilen kısmını,
yy) Senkron kompanzasyon: Sistemdeki güç
faktörünü istenilen seviyede tutmak için çalışır durumda olan senkron
makinaların ikaz akımlarını ayarlayarak reaktif güç üretilmesi veya
tüketilmesini,
zz) Sistem: Elektrik iletim sistemi ve dağıtım
sistemi dahil olmak üzere tüm kullanıcı sistemlerini,
aaa) Sistem işletmecisi: Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketini,
bbb) Sistemin oturması: Elektrik sisteminin
tamamen veya kısmen istem dışı enerjisiz kalmasını,
ccc) Talep: Tüketilecek aktif ve reaktif güç
miktarını,
ççç) TEİAŞ: Türkiye Elektrik İletim Anonim
Şirketini,
ddd) Teklif tavan fiyatı: Anlık talep kontrol
hizmetinin tedarik edilmesi için düzenlenen ihalelerde teklif edilebilecek
en yüksek birim bedeli belirleyen fiyat limitini,
eee) Tesis: Elektrik enerjisi üretimi, tüketimi,
depolanması iletimi veya dağıtımı işlevlerini yerine getirmek üzere kurulan
tesis ve/veya teçhizatı,
fff) (Mülga:RG-27/1/2021-31377)
ggg) Toparlanma yeteneği: Sistem oturması
durumunda bir üretim tesisinin TEİAŞ’ın talimatı doğrultusunda, harici
besleme olmaksızın kendi imkanları ile devreye girmesini ve sistemin bir
bölümünü enerjilendirebilmesini,
ğğğ) TÜRKAK: Türk Akreditasyon Kurumunu,
hhh) Uzlaştırma dönemi: Bir fatura dönemi
içerisindeki her bir saati,
ııı) Ünite: Bağımsız olarak yük alabilen ve yük
atabilen her bir üretim grubunu, kombine çevrim santralleri için her bir
gaz türbin ve jeneratörü ile gaz türbin ve jeneratörüne bağlı çalışacak
buhar türbin ve jeneratörünün payını,
iii) Üretim: Enerji kaynaklarının, üretim
tesislerinde elektrik enerjisine dönüştürülmesini,
jjj) Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişi: Üretim
ve OSB üretim lisansı sahibi tüzel kişileri,
kkk) Üretim tesisi: Elektrik enerjisinin
üretildiği tesisleri,
lll) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
hizmetler: Bu Yönetmelik uyarınca iletim sistemine veya dağıtım sistemine
bağlı ilgili tüzel kişilerce sağlanacak olan, iletim veya dağıtım
sisteminin güvenilir şekilde işletimini ve elektriğin gerekli kalite
koşullarında hizmete sunulmasını sağlamak üzere bu Yönetmelik ve Elektrik
Şebeke Yönetmeliğinde ayrıntılı olarak tanımlanan hizmetleri,
mmm) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
hizmet anlaşmaları: İletim ve/veya dağıtım sistemine bağlı olan üretim
şirketleri, dağıtım şirketleri, elektrik depolama tesisleri veya
tüketiciler tarafından Elektrik Şebeke Yönetmeliği
uyarınca TEİAŞ’a sağlanacak yan hizmetleri, yan hizmet
bedellerini, koşullarını ve hükümlerini belirleyen anlaşmaları,
nnn) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
hizmet birimi: Yan hizmet tedariğinde bulunmak
üzere YHPYS’ye kayıt edilecek olan bir üretim, tüketim veya
elektrik depolama tesisini ya da üretim, tüketim veya elektrik depolama
tesisinin bir bölümünü,
ooo) Yan hizmet sertifikaları: Yetkilendirilmiş
bağımsız firmalar tarafından verilen ve yan hizmet sağlayan tesislerin
Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun olarak
hizmet verebileceklerini belgeleyen dokümanları,
ööö) Yan hizmetlerin izlenmesi: Yan hizmet
anlaşmaları kapsamındaki taahhütlerin kontrol edilmesi amacıyla tesislere
ve/veya ilgili teçhizata ilişkin verilerin takip edilmesi, gözlenmesi ve
incelenmesine ilişkin faaliyetleri,
ppp) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
hizmetler piyasası katılımcısı: Dengeleme güç piyasasına katılmak üzere
tüzel kişilik kayıt işlemlerini tamamlamış olan üretim veya OSB üretim
lisansı sahibi tüzel kişileri ve bu Yönetmelik kapsamında tanımlanan yan
hizmetlerin tedarik sürecinde yer almak üzere sistem işletmecisine
başvurarak tüzel kişi kaydını tamamlayan elektrik depolama tesisi sahibi
veya işletmecisi olan tüzel kişiler ile tüketim tesisi sahibi tüzel
kişileri,
rrr) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
Hizmet Piyasa Yönetim Sistemi (YHPYS): Yan hizmetler piyasasına ilişkin
işlemlerin yürütülmesi amacıyla kullanılan internet tabanlı uygulamaları,
sss) Yan hizmetler uzlaştırması: Yan hizmet
tedarik eden yan hizmet piyasa katılımcılarının bu hizmetin yerine
getirilmesi esnasında doğan alacak ve borç miktarlarının hesaplanması ve
ilgili alacak-borç bildirimlerinin hazırlanması işlemlerini,
şşş) Yük alma: Bir dengeleme biriminin MYTM
tarafından verilen talimatlar doğrultusunda, üretimini artırarak ya da tüketimini
azaltarak sisteme enerji satması durumunu,
ttt) Yük alma talimatı: Dengeleme güç piyasasına
katılan piyasa katılımcılarının yük almaları için ilgili piyasa
katılımcılarına MYTM tarafından yapılan bildirimleri,
uuu) Yük alma teklif fiyatı: Dengeleme güç
piyasasına katılan piyasa katılımcılarının yük almak için talep ettikleri
birim fiyatları,
üüü) Yük alma teklif miktarı: Dengeleme güç
piyasasına katılan piyasa katılımcılarının ilgili dengeleme biriminde
yapmayı teklif ettiği üretim artış ya da tüketim azaltma miktarlarını,
vvv) Yük alma teklifi: Dengeleme güç piyasasına
katılan piyasa katılımcılarının yük almak amacıyla teklif ettikleri, fiyat,
miktar ve geçerli olduğu zaman gibi bilgileri içeren teklifleri,
yyy) Yük atma: Bir dengeleme biriminin MYTM
tarafından verilen talimatlar doğrultusunda, üretimini azaltarak ya da
tüketimini artırarak sistemden enerji alması durumunu,
zzz) Yük atma talimatı: Dengeleme güç piyasasına
katılan piyasa katılımcılarının yük atmaları için ilgili piyasa
katılımcılarına MYTM tarafından yapılan bildirimleri,
aaaa) Yük atma teklif fiyatı: Dengeleme güç
piyasasına katılan piyasa katılımcılarının yük atmak için talep ettikleri
birim fiyatları,
bbbb) Yük atma teklif miktarı: Dengeleme güç
piyasasına katılan piyasa katılımcılarının ilgili dengeleme biriminde
yapmayı teklif ettiği üretim azalması ya da tüketim artış miktarlarını,
cccc) Yük atma teklifi: Dengeleme güç piyasasına
katılan piyasa katılımcılarının yük atmak amacıyla teklif ettikleri, fiyat,
miktar ve geçerli olduğu zaman gibi bilgileri içeren teklifleri,
çççç) Yüklenme hızı: Üretim tesisinin birim
zamanda gerçekleştirebileceği çıkış gücü değişimini
dddd) (Ek:RG-27/1/2021-31377) Acil
durum: Elektrik Şebeke Yönetmeliği ve ilgili mevzuatın diğer hükümleri
çerçevesinde, sistem kararlılığı ve emniyeti açısından tehlike arz eden
durumları,
eeee) (Ek:RG-27/1/2021-31377) Can suyu
ünitesi: Rezervuarlı ve regülatörlü hidrolik santrallere özgü
olmak üzere, dere yatağına bırakılması gereken can suyundan elektrik
enerjisi elde edilmesi amacıyla kurulan, kurulum amacı nedeniyle belirli
bir debide çalışmak zorunda olan ve işlevi gereği çıkış gücünü
değiştiremeyecek olan üniteyi,
ffff) (Ek:RG-27/1/2021-31377) Emre amade
kapasite (EAK): Bir uzlaştırmaya esas veriş çekiş biriminin mevcut
koşullarında acil durumlar da dahil olmak üzere teknik olarak
sisteme verebileceği maksimum güç miktarını,
gggg) (Ek:RG-27/1/2021-31377) EÜAŞ:
Elektrik Üretim Anonim Şirketini,
ğğğğ) (Ek:RG-27/1/2021-31377) MAXC: Sekonder frekans
kontrol hizmetine katılan yan hizmet birimlerinin otomatik üretim kontrol
programında yer alan çalışma üst limit değerini,
hhhh) (Ek:RG-27/1/2021-31377) MINC: Sekonder frekans
kontrol hizmetine katılan yan hizmet birimlerinin otomatik üretim kontrol
programında yer alan çalışma alt limit değerini,
ıııı) (Ek:RG-27/1/2021-31377) Minimum
kararlı üretim düzeyi (MKÜD): Bir uzlaştırmaya esas veriş çekiş biriminin
sürekli olarak çalışabileceği asgari aktif güç seviyesini,
iiii) (Ek:RG-27/1/2021-31377) Teklif dönemi:
Yan hizmetlerin tedarik süreçlerinde, sistem işletmecisi tarafından
duyuruya çıkılan ihale ilanında belirtilen, hizmet alımına konu dönem

(1) Yan hizmetler,
sistemin işletme güvenliği ve sistem bütünlüğü sağlanacak şekilde sistem
işletmecisi tarafından kullanılan ve Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde
tanımlanan hizmetlerden meydana gelir.
(2) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Yan
hizmetlerin tedarik edilmesi; sistem işletmecisi tarafından ihtiyaç duyulan
yan hizmetlerin hizmeti sağlayabilecek yan hizmet piyasa katılımcısı
niteliğini haiz tüzel kişilerce TEİAŞ’a sunulması, TEİAŞ
tarafından hizmetin alınacağı tesis ve/veya tüzel kişilerin tespit
edilmesi, gerektiğinde yan hizmet anlaşmalarının imzalanması ve bu işlemler
sonucu doğan alacak ve borç işlemlerinin yürütülmesine ilişkin TEİAŞ
tarafından yürütülen faaliyetleri ve bu faaliyetler için gerekli idari
işlemleri içerir.
Yan hizmetlerin tedarik edilmesine ilişkin
genel esaslar

(Değişik:RG-27/1/2021-31377)
(1) TEİAŞ, Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde yer
alan arz kalitesi ve işletme koşullarına ilişkin kriterler doğrultusunda,
iletim sisteminin işletimini sağlayacak yan hizmetleri; teknik
gereklilikler, iletim sistemi kısıtlarını ve bölgesel gereklilikleri de
dikkate alarak, sistemin işletme güvenliğini ve sistem bütünlüğünü
sağlayacak, yan hizmetlerin tedarik edilmesine ilişkin maliyetleri en aza
indirecek ve eşit taraflar arasında ayrım gözetmeyecek şekilde tedarik
eder.
Tarafların görevleri, yetkileri ve
sorumlulukları

(Değişik:RG-27/1/2021-31377)
(1) TEİAŞ, yan hizmetlerin tedarik edilmesine
ilişkin yetki ve sorumlulukları çerçevesinde aşağıdaki görevleri yürütür:
a) Sistemin işletme güvenliği ve bütünlüğü
korunarak, Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde yer alan arz kalitesi ve işletme
koşulları doğrultusunda işletilmesini sağlayacak yan hizmet ihtiyaçlarının
tespit edilmesi.
b) İhtiyacı belirlenen yan hizmetlerin bu
Yönetmelik hükümleri doğrultusunda tedarik edilmesi için gerekli görevlerin
yerine getirilmesi.
c) Yan hizmet sağlayacak tesislerin performans
testlerine gözetim ve denetim amacıyla katılım sağlanması.
ç) Tüzel kişilerce sunulan yan hizmetlerin TEİAŞ
tarafından bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda izlenmesi.
d) Tüzel kişilerce sunulan yan hizmetlere ilişkin
borç miktarlarının hesaplanması ve ödemesinin gerçekleştirilmesi.
e) Yan hizmet sunma yükümlülüğüne sahip olup bu
yükümlülüğü yerine getirmeyen tüzel kişilere bu Yönetmelik hükümleri
çerçevesinde gerekli yaptırımların uygulanması ve durumun Kuruma
raporlanmasının sağlanması.
f) Tedarik edilen yan hizmetlere ilişkin olarak
Kurum tarafından talep edilecek raporların hazırlanması ve yayımlanması.
(2) İlgili mevzuat ve/veya TEİAŞ ile yapmış
olduğu yan hizmet anlaşması uyarınca yan hizmet sağlama yükümlülüğüne sahip
olan tüzel kişiler, yan hizmetlerin tedarik edilmesine ilişkin aşağıdaki
görevleri yürütür:
a) Yan hizmetlerin ilgili mevzuat hükümleri ve
yan hizmet anlaşmaları gereğince yerine getirilmesi.
b) Sekonder frekans kontrol hizmeti
hariç olmak üzere sunulacak yan hizmete ilişkin performans testlerinin
yetkilendirilmiş bağımsız firmalar aracılığıyla, sekonder frekans
kontrol performans testlerinin ise TEİAŞ’ın ilgili birimi
tarafından gerçekleştirilmesinin sağlanması.
c) Yan hizmetlerin izlenmesine ilişkin gerekli
teçhizatın temin edilerek işler hale getirilmesi.
ç) Yan hizmetlerin sunulmasına ilişkin TEİAŞ
tarafından talep edilecek veri, bilgi ve belgelerin sağlanması.
d) Yan hizmet sunmaya ilişkin yükümlülüklerin
yerine getirilmemesi durumunda kesilen yerine getirmeme bedellerinin
zamanında ve eksiksiz ödenmesi.
Yan hizmetler belgelendirme esasları

(Değişik:RG-27/1/2021-31377)
(1) (Değişik: RG-17/12/2024-32755) Yan
hizmet anlaşmaları kapsamında veya tedarik süreci neticesinde yan hizmet
sağlamak üzere yükümlülük üstlenen veya bu hizmeti yükümlenen tüzel kişiden
transfer yoluyla devralan veya bu hizmeti sunmak isteyen tüzel kişiler
talep tarafı katılımı hizmeti, sekonder frekans kontrol hizmeti ve bölgesel
kapasite kiralama hizmeti hariç olmak üzere diğer yan hizmetleri sağlayacakları
tesislerinin ilgili yan hizmeti sağlama niteliğine sahip olduğunu TEİAŞ’a
sunulacak bir sertifika aracılığıyla belgelendirirler. Tüzel kişiler,
sekonder frekans kontrol hizmetini sağlayacağı tesislerinin bu hizmeti
sağlama niteliğine sahip olduğunu, TEİAŞ’ın ilgili birimi tarafından
gerçekleştirilecek performans testleri neticesinde TEİAŞ tarafından
onaylanan standart sekonder frekans kontrol performans test raporu ile
belgelendirirler. Talep tarafı katılımı hizmetine katılmak isteyen
toplayıcılar, hizmeti sağlama niteliğine sahip olduklarını, TEİAŞ
tarafından verilecek talep tarafı katılımı test raporu ile
belgelendirirler.
(2) (Değişik: RG-17/12/2024-32755) Yan
hizmet piyasa katılımcısı tüzel kişiler, devrede olan yan hizmet birimleri
için hazırlanmış olan yan hizmet sertifikalarını, sekonder frekans kontrol
performans test raporunu, talep tarafı katılımı hizmetine ilişkin olarak
talep tarafı katılımı test raporunu ilgili yan hizmeti sunmaya başlamadan
önce, ilgili yan hizmet için bu Yönetmelikte düzenlenen tedarik sürecinde
belirtilen aşamada veya yan hizmet anlaşmasında yer alan şartlar dahilinde
TEİAŞ’a sunar.
(3) (Değişik: RG-17/12/2024-32755)
TEİAŞ’ın yaptığı izleme ya da kontroller neticesinde yan hizmet sunan bir
tesisin veya toplayıcının ilgili hizmeti yan hizmetler anlaşmasında
belirtilen esaslar çerçevesinde sağlamadığının tespit edilmesi durumunda,
TEİAŞ ilgili tesisin veya toplayıcının yan hizmet sertifikasının, sekonder
frekans kontrol performans test raporunun veya talep tarafı katılımı test raporunun
yenilenmesini talep edebilir. TEİAŞ’ın talep etmesi halinde, tüzel kişinin
ilgili yan hizmeti sunmaya ilişkin sertifikasını, sekonder frekans kontrol
performans test raporunu veya talep tarafı katılımı test raporunun
yenilenmesi zorunludur. TEİAŞ’ın talep tarafı katılımı test raporu veya
sekonder frekans kontrol performans test raporuna ilişkin yan hizmet
sertifikasının yenilenmesi talebinden itibaren ilgili test raporu veya
sertifika geçersiz sayılır ve söz konusu tesisten ilgili yan hizmet alınmaz.
Zorunlu yan hizmetlere katılan tesisler bu süre içerisinde ilgili
hizmetlere katılmakla yükümlü olup, bu hizmetlere ilişkin yenilenmiş test
sertifikalarını 60 gün içerisinde TEİAŞ’a sunmakla yükümlüdür.
(4) Yan hizmet sağlayan tüzel kişiler, yan hizmet
sertifikasının ve/veya sekonder frekans kontrol performans test
raporunun geçerlilik süresi dolmadan yan hizmet performans testlerinin
güncellenmesini talep edebilirler. Bu durumda güncellenen performans
testlerinin sonucunda elde edilen ünite parametreleri ile diğer yan hizmet
testlerinin sonucunda elde edilen ünite parametrelerinin uyumlu olması
zorunludur. Aksi takdirde TEİAŞ, ilgili tesisin diğer yan hizmetlere
ilişkin sertifikalarının ve/veya sekonder frekans kontrol
performans test raporunun yenilenmesini talep edebilir.
(5) Yan hizmet sertifikaları
ve sekonder frekans kontrol performans test raporu Elektrik
Şebeke Yönetmeliğinde yer alan performans testlerine dayandırılır. Yan
hizmet sağlayacak söz konusu yan hizmet birimine ilişkin performans testleri
sonucunda belirlenen hizmet parametreleri ilgili yan hizmet sertifikasında
veya sekonder frekans kontrol performans test raporunda
belirtilir.
(6) Yan hizmet sertifikaları TÜRKAK veya TÜRKAK
ile karşılıklı tanıma anlaşması bulunan akreditasyon kurumları tarafından
yan hizmetler performans testleri yapmak üzere uygunluk belgesi almış, TS
EN ISO IEC 17020 standardına göre A Tipi muayene kuruluşu olarak akredite
edilmiş firmalar tarafından verilir. Muayene kuruluşları tarafından
sertifika verilen üretim veya elektrik depolama tesisleri ve bu tesislere
ait sertifikada yer alan teknik özellikleri de içeren bilgiler söz konusu
muayene kuruluşu tarafından sertifikanın verilmesini takiben 30 gün
içerisinde TEİAŞ’a da bildirilir.
(7) Yan hizmet sağlayacak olan bir tüzel kişinin,
ilgili yan hizmete ilişkin performans testlerini akredite edilmiş firmalar
aracılığıyla ve sekonder frekans kontrol hizmetine
ilişkin sekonder frekans kontrol performans
testini TEİAŞ’ın ilgili birimi aracılığıyla gerçekleştirmesi ve
ilgili yan hizmet sertifikasının ve/veya sekonder frekans kontrol
performans test raporunun TEİAŞ’a sunulması ilgili tüzel kişinin
sorumluluğundadır. İlgili yan hizmete ilişkin performans
testleri TEİAŞ’ın gözetiminde gerçekleştirilir.
(8) (Ek: RG-17/12/2024-32755) 1/1/2025
tarihinden sonra elektrik üretim lisansı almış üretim tesisleri, sınırlı
frekans hassasiyet modu hizmeti testini yapmakla yükümlüdür.
Yan hizmetlerin izlenmesi, kontrolü ve
incelenmesi

(Değişik:RG-27/1/2021-31377)
(1) TEİAŞ, Elektrik Şebeke Yönetmeliği gereği,
sağlanan yan hizmetleri izlemek ve kontrol etmekle yükümlüdür. Tüzel
kişilerce sunulan yan hizmetlerin izlenmesi ve kontrolü, Elektrik Şebeke
Yönetmeliğinde belirtilen teknik gereklilikler doğrultusunda ve bu
Yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde TEİAŞ tarafından
gerçekleştirilir.
(2) Yan hizmet sağlayacak tesislerin ilgili
hizmet için Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde tanımlanmış özellikleri sağlayacak
şekilde izlenebilir olmaları zorunludur. Yan hizmet sunan tüzel
kişiler, TEİAŞ’ın izleme sistemi ile veri alışverişi
gerçekleştirmek üzere bağlantı kurulması için gerekli yazılım ve donanımı
sağlamakla yükümlüdürler.
Yan hizmet piyasa katılımcılarının tüzel
kişilik kayıt başvurusu

(1) Üretim veya OSB üretim
lisansı alan tüzel kişilerden dengeleme güç piyasasına katılmak üzere tüzel
kişilik kayıt işlemlerini tamamlaması yan hizmet piyasa katılımcısı olmak
üzere yeterli kabul edilir.
(2) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) Elektrik
depolama tesisi sahibi ve/veya işletmecisi olan tüzel kişiler ile tüketim
tesisi sahibi tüzel kişiler üçüncü fıkrada sayılan belgeler ile sistem
işletmecisine başvurmak suretiyle yan hizmet piyasa katılımcısı kaydını yaptırabilirler.
(3) İkinci fıkrada belirtilen tüzel kişiler,
tüzel kişiliklerine ait bilgileri onaylanmak üzere YHPYS’ye girdikten
sonra;
a) Tüzel kişilik kayıt formunu,
b) (Değişik:RG-1/4/2021-31441) Belgelerde
imzası bulunan kişilerin yetki belgeleri ve sicil tasdiknamesini veya
vekâletnameyi,
c) Tüzel kişiliğin kuruluşunu belgeleyen ticaret
sicil gazetesi fotokopisini,
ç) Merkezi uzlaştırma bankası-yan hizmet piyasası
katılımcı anlaşması imzaladıklarına dair belgeyi
bir ön yazı ile Piyasa İşletmecisine elden teslim
ederek tüzel kişilik kaydı başvurusunda bulunur.
(4) Yan hizmet piyasa katılımcılarının,
onaylanmak üzere tüzel kişilik bilgilerini YHPYS’ye girmeleri zorunludur.
YHPYS’de onaylanmak üzere tüzel kişilik bilgileri bulunmayan piyasa
katılımcılarının kayıt müracaatları işleme konmaz ve bu durum ilgili yan
hizmet piyasa katılımcısına yazılı olarak bildirilir. Kayıt süreci, piyasa
katılımcılarının YHPYS’ye onaylanmak üzere tüzel kişilik bilgilerinin
girilmesini müteakip başlar.
Yan hizmet birimleri ve kayıt kuralları

(1) (Değişik:RG-27/1/2021-31377)
Yan hizmetler tedariğine katılacak yan hizmetler piyasa
katılımcıları tüzel kişilik kaydını müteakip bu maksatla kullanacakları yan
hizmet birimlerini tanımlamak ve kendi adlarına kayıt ettirmekle
yükümlüdür.
(2) (Değişik:RG-27/1/2021-31377) İlgili
mevzuat hükümleri doğrultusunda tesis edilmiş sayaçlar veya TEİAŞ
tarafından uygun görülmüş diğer vasıtalarla uzlaştırma dönemi bazında
bağımsız olarak ölçülebilen aşağıdakilerden her biri bir yan hizmet birimi
olarak kayıt olma hakkına sahiptir:
a) (Değişik: RG-17/12/2024-32755) Elektrik
Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği uyarınca dengeleme birimi
olarak kaydı yapılmış, lisanslı toplam kurulu gücü 30 MW ve üzerinde olan,
tedarik süreci katılım anlaşmalarında belirtilen asgari PFK ve/veya SFK
rezerv miktarını sağlayabilen ve iletim sistemine bağlı olan üretim
tesisleri veya bu üretim tesislerine ait dengeleme birimi olmayan can suyu
üniteleri hariç olmak üzere üniteler.
b) (Değişik: RG-17/12/2024-32755) Elektrik
tüketimi ihale ilanında belirtilen seviyenin üzerinde olan ve anlık talep
kontrol röleleri vasıtasıyla otomatik olarak devreden çıkarılabilecek
nitelikte olup katılımı sistem işletmecisi tarafından uygun bulunan tüketim
tesisleri.
c) Elektrik depolama tesisleri.
ç) (Ek: RG-17/12/2024-32755) Toplayıcı
portföyünde yer alan üretim ve/veya tüketim tesisleri.
(3) Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen her
bir yan hizmet birimi, sadece bir yan hizmet piyasa katılımcısının yan
hizmet uzlaştırma hesabına kayıt edilebilir. Yan hizmet birimlerinin kaydı
esnasında bu birimlerin daha önceden tüzel kişilik kaydı tamamlanmış bir
yan hizmet piyasa katılımcısı adına kayıt edilmesi şarttır. Aksi halde yan
hizmet biriminin kaydı yapılmaz.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Primer Frekans Kontrolü
Primer frekans kontrol hizmeti tedarik
esasları

(Değişik:RG-27/1/2021-31377)
(1) (Değişik: RG-17/12/2024-32755) Lisanslı
üretim tesisleri ve müstakil elektrik depolama tesislerinden 8 inci madde
uyarınca belgelendirilmiş yan hizmet birimleri tarafından sağlanacak primer
frekans kontrol yedeği, TEİAŞ tarafından yürütülen ve bu Yönetmelikte
düzenlenen tedarik süreci sonunda doğrudan veya yükümlülüklerin transfer
yoluyla devralınması neticesinde ilgili yan hizmet birimleri tarafından
sağlanır.
(2) Yan hizmet piyasa katılımcıları, birinci
fıkrada belirtilen primer frekans kontrolü için ayırmış oldukları
rezervleri dengeleme mekanizması kapsamında başka bir piyasaya teklif
edemez veya ikili anlaşmalar yoluyla satamazlar. Primer frekans
kontrolü hizmeti kapsamında yükümlülüğü bulunan bir yan hizmet piyasası
katılımcısı tarafından, hizmet sağlamak üzere TEİAŞ’a bildirmiş
olduğu bir uzlaştırmaya esas veriş çekiş biriminin, emre amade kapasitesi
içerisinden ayırmakla yükümlü olduğu primer frekans kontrolü
rezervinin, dengeleme güç piyasasına teklif edildiğinin (Ek ibare:
RG-17/12/2024-32755) veya bildirimde bulunduğu primer frekans
kontrolü rezervi için yeterli kapasite ayırmadığının tespit edilmesi
halinde; yükümlülük yerine getirilmemiş kabul edilir ve ilgili yan
hizmetler piyasası katılımcısına 30 uncu madde gereği yerine getirmeme
bedeli uygulanır.
(3) Primer frekans kontrol hizmeti
sağlayan yan hizmet piyasa katılımcılarına bu Yönetmelik hükümleri
doğrultusunda belirlenen kapasite bedeli ödenir. Primer frekans
kontrol hizmeti sağlanması nedeniyle ortaya çıkabilecek enerji açık ya da
fazlası Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği hükümlerine
göre enerji dengesizliği kapsamında değerlendirilir.
Primer frekans kontrol rezervi tedarik süreci